Wilk i ryś – symbole europejskiej dzikiej przyrody – od dawna budzą w ludziach mieszane uczucia: od podziwu do nieuzasadnionego strachu. Dr hab. Sabina Pierużek-Nowak, jedna z czołowych ekspertów w dziedzinie ekologii dużych ssaków drapieżnych, od ponad 30 lat zmienia ten obraz, łącząc twardą naukę z popularyzacją i dialogiem społecznym.
Jej badania i działania przyczyniły się znacząco do uzyskania przez wilki i rysie statusu gatunków chronionych w Polsce oraz do powiększenia Białowieskiego Parku Narodowego.
Zobacz również: Wilki i rysie zamiast strzelby – nowa era ochrony dzikiej fauny w Polsce
Nauka i społeczeństwo – nierozłączny tandem
Prof. Pierużek-Nowak podkreśla, że sama troska o przyrodę nie wystarczy, by ją właściwie chronić. Potrzebna jest rzetelna wiedza naukowa przystępnie przekazana społeczeństwu – tak, by ludzie rozumieli wzajemne zależności między nami a naturą i mogli podejmować świadome działania ochronne.
Za jej pracą stoją najnowocześniejsze metody badawcze takie jak telemetria, fotopułapki, drony i genetyka. Jej zespół działa także praktycznie – ratując osłabione lub ranne wilki i rysie, koordynując ich rehabilitację oraz monitorując powroty do środowiska naturalnego.
Popularyzacja wiedzy to dla niej obowiązek naczelny: prowadzi wykłady, programy popularnonaukowe, podcasty i wystawy, docierając zarówno do miłośników zwierząt, jak i „trudnych odbiorców” – hodowców, leśników, myśliwych, mieszkańców terenów wiejskich.
Człowiek i wilk – zrozumieć, nie bać się
Najważniejszym przesłaniem badaczki jest potrzeba pokonania lęku poprzez zrozumienie. Wilki nie są potworami czy krwiożerczymi bestiami, które na nas polują i z premedytacją czyhają na człowieka. To zwierzęta rodzinne, które żywią się głównie roślinożercami i mają swoje społeczne rytuały opieki i walki o przetrwanie.
Dr hab. Pierużek-Nowak zwraca uwagę, że ludzie często interpretują zachowanie wilków przez pryzmat własnych, ludzkich emocji i wyobrażeń, oczekując, że wilki będą reagować dokładnie tak jak my. Tymczasem ich zmysły funkcjonują inaczej, szczególnie węch jest ich podstawowym źródłem informacji, a ich postrzeganie świata jest zupełnie odmienne.
Wielu mieszkańców terenów, gdzie wilki żyją, nie zdaje sobie sprawy, że te zwierzęta są równie bojaźliwe i nieświadome ludzkich praw własności jak pradawne plemiona w zetknięciu z cywilizacją.
CYNICZNYM OKIEM: Wilki i rysie codziennie zmagają się z takimi samymi wyzwaniami jak my – kolonizacja terenów, infrastruktura transportowa, kłusownictwo, chaos rozrywany pilotami dronów czy hałasem. Z jednej strony to nasi mniejsi bracia, kierujący się instynktem i prawem natury. Z drugiej – ofiary z rąk ludzi, którzy często nie rozumieją, że w walce o przetrwanie drapieżników, niszczą także cały ekosystem, który jest fundamentem naszego własnego życia.
Historia ochrony wilka i rysia to nie tylko nauka, ale również taniec kompromisów z ludzkim ego, interesami rolników, leśników i myśliwych. Choć nie brak tu konfliktów, działania edukacyjne dr Pierużek-Nowak pokazują, że rozmowa i empatia mają moc łagodzenia sporów i budowania zgody.
Autor poleca: Polski Związek Łowiecki – bezkarna patologia polskich lasów?
Wiedza jako podstawa skutecznej ochrony
Badaczka nie ukrywa: bez zrozumienia ekologii i potrzeby ciągłości siedlisk nie będzie skutecznej ochrony.
Dlatego koordynowała między innymi tworzenie przejść dla zwierząt na drogach szybkiego ruchu, co pozwala na utrzymanie łączności między obszarami leśnymi i zapobiega izolacji populacji.
Metody ochrony, które promuje, oparte są na rzetelnych danych. Pisze teksty naukowe, współpracuje z międzynarodowymi organizacjami i stale rozwija zasoby edukacyjne — dostępne także w językach angielskim, ukraińskim i słowackim.
Jej misja nie kończy się w laboratorium czy na szlakach życia dzikiej przyrody. Popularyzując wiedzę, dociera do szerokiego grona ludzi – od mediów po trudne grupy społeczne, które często widzą dużych drapieżników jako zagrożenie, a nie część równowagi przyrody.
Prowadziła programy telewizyjne, podcasty i audycje radiowe, a jej publikacje sięgają do prestiżowych magazynów popularnonaukowych i naukowych. Ciągle pokazuje, jak bardzo strach wynika z niewiedzy i jak kluczowe jest krytyczne myślenie o przyrodzie.
Wilki obok nas, nie przeciwko
Dr hab. Sabina Pierużek-Nowak apeluje o odrzucenie stereotypów i wyobrażeń o wilkach jako bestiach czy zagrożeniu.
Te zwierzęta są częścią naszej historii, ekosystemu i tożsamości.
Zrozumienie ich zachowań i roli w przyrodzie pomaga nam żyć w harmonii – zarówno z nimi, jak i z samymi sobą. A kluczem do pokojowego współistnienia jest empatia, cierpliwość i przede wszystkim rzetelna wiedza.
