Rezygnacja Andrija Jermaka, najbliższego doradcy i szefa kancelarii prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, po tym, jak jego mieszkanie zostało przeszukane w ramach wielkiej afery korupcyjnej w sektorze energetycznym o wartości ok. 100 milionów dolarów, to punkt zwrotny, który rzuca światło na napięcia w ukraińskiej elicie politycznej i może zwiastować niepokojące zmiany władzę w Kijowie
Jermak – kluczowy gracz zmuszony do odejścia
Jermak, któremu przypisywano rolę „szarego kardynała” wojennej retoryki Zełenskiego i organizatora koalicji sił zbrojnych, oligarchów i tajnych służb, został zmuszony do rezygnacji przez ukraińskie Narodowe Biuro Antykorupcyjne (NABU) i Specjalną Prokuraturę Antykorupcyjną (SAPO). To najbardziej spektakularne i politycznie dotkliwe posunięcie w najgłośniejszym dotychczas śledztwie antykorupcyjnym prowadzonym w czasie wojny.
Pod lupę śledczych trafiły układ działań mafijnych w państwowym monopolu energetycznym Enerhoatom, gdzie 10-15% wartości kontraktów trafiało w łapówki do sieci powiązań urzędników, biznesmenów i polityków z otoczenia Zełenskiego. Śledztwo trwało ponad 15 miesięcy, zgromadzono tysiąc godzin nagrań audio i dowody na udział wielu wysoko postawionych osób.
Choć oficjalnie śledztwo ma być odpowiedzią na „największą aferę korupcyjną” w państwie, z każdym dniem widać, że służy także jako narzędzie polityczne.
- Jermak był kluczowym przeciwnikiem jakichkolwiek ustępstw wobec Rosji i gwarantem twardej linii wojennej.
- Jego usunięcie może więc oznaczać próby zmiany polityki na bardziej ugodową, zgodną z żądaniami administracji Trumpa.
- W tle słychać ostrzeżenie rosyjskiego dyplomaty Rodiona Miroshnika, który sugeruje, że likwidacja Jermaka to próba odciążenia prezydenta Zełenskiego przed osaczającym go śledztwem.
Rozłam i nowa gra o władzę
Spadek Jermaka może rozbić już chwiejny układ władzy w Kijowie, gdzie sojusz sił zbrojnych, oligarchów, tajnej policji i parlamentu trzyma Zełenskiego na fotelu prezydenckim. Bez tego filaru, Zełenski staje się bardziej podatny na polityczne ruchy opozycji i zdrady sojuszników.
Jeśli Zełenski odmówi współpracy z amerykańskim planem pokojowym, jego pozycja może zostać szybko osłabiona. Przypuszcza się, że USA mogą wykorzystać śledztwo do dalszego nacisku na ukraińskiego prezydenta, włączając w to możliwość objęcia go bezpośrednim dochodzeniem, a nawet autoryzowaniem nalotów na jego rezydencję.
CYNICZNYM OKIEM: Komentatorzy spekulują, że likwidacja Jermaka to znak, iż USA przygotowują się do wymuszenia zmiany kursu w Kijowie, a w efekcie zmiany reżimu, jeśli Zełenski nie zrealizuje warunków pokoju oczekiwanych przez Waszyngton. Działania antykorupcyjne stają się więc narzędziem politycznym, a nie tylko prawnym, wykorzystywanym do umacniania pozycji ugrupowań sprzyjających negocjacjom i rezygnacji z wojennej twardości.
Skandal korupcyjny w energetyce – detonator kryzysu
Afera „Midas” ujawniła, że sieć korupcji w sektorze Enerhoatomu wyprano około 100 mln dolarów.
Urzędnicy, biznesmeni i politycy pobierali łapówki od wykonawców – nawet podczas trwającej wojny, gdy miliony Ukraińców cierpią z powodu przerw w dostawie prądu wywołanych rosyjskimi atakami.
Ministrowie energetyki Switłana Hrynczuk i Herman Hałuszczenko już złożyli dymisje w związku ze skandalem.
Co dalej z Zełenskim?
Teraz Zełenski stoi pod znacznie większą presją niż dotąd.
- Bez swojego najważniejszego doradcy trudno utrzymać koalicję rządową,
- traci wsparcie parlamentarzystów, którzy mogą przejść na stronę opozycji,
- stracił też ochronę polityczną zapewnianą przez Jermaka.
Jeśli nie podda się woli i nie zaakceptuje amnestii dla uczestników konfliktu zgodnie z amerykańskim planem, może stać się kolejnym celem tajnej politycznej gry.
Główne wyzwania i możliwe scenariusze
- Formalne oskarżenia wobec Zełenskiego, które mogłyby uruchomić kolejne śledztwa i odsunięcie go od władzy.
- Masowe protesty organizowane przez opozycję, być może wspierane przez siły zewnętrzne.
- Wojskowi mogą odmawiać wykonania rozkazów tłumienia demonstracji, a Wałerij Załużny mógłby być lansowany na nowego lidera kraju.
Rezygnacja Andrija Jermaka jest symbolem poważnego załamania się układu władzy wokół prezydenta Zełenskiego, możliwym początkiem zmiany reżimu kierowanej lub wspieranej przez USA. Antykorupcyjny spektakl NABU i SAPO, choć oficjalnie wymierzony w struktury korupcyjne, służy głębokim rozgrywkom politycznym mającym przynieść pokój i nowy układ władzy – czy to w interesie Ukrainy, czy interesie mocarstw z zewnątrz, pozostaje kwestią otwartą.
Dalsze losy Zełenskiego zależą od tego, czy zdecyduje się zagrać według nowej amerykańskiej mapy drogowej pokoju, czy pozostanie zatwardziałym wojownikiem na kursie nie do zatrzymania.
