Wybory uzupełniające rzadko wstrząsają systemem politycznym. Zwykle są lokalnym ćwiczeniem z demokracji, którego wyniki komentatorzy wpisują w istniejące narracje bez względu na to, co naprawdę się wydarzyło. Gorton i Denton było inne. Partia Zielonych po raz pierwszy w historii wygrała wybory uzupełniające w Wielkiej Brytanii – i po raz pierwszy zdobyła mandat w północnej Anglii – odbierając go Partii Pracy w okręgu, który miał być bastionem labourzystów. Odpływ głosów od Partii Pracy wyniósł 26%. Lider Zielonych Zack Polanski powiedział, że wynik „zerwał dach” z brytyjskiej polityki. Nie przesadzał.
Dla Starmera jest to bezpośredni sygnał, że wyborcy Partii Pracy nie tylko są niezadowoleni – ale aktywnie szukają wyjść w obu kierunkach jednocześnie. Bardziej lewicowi uciekają do Zielonych, bardziej prawicowi do Reform UK. Partia rządząca krwawi na dwa fronty, a Angela Rayner, faworytka bukmacherów do zastąpienia Starmera, już nazwała wynik „sygnałem alarmowym”.
Co wynik mówi każdej partii z osobna?
Dla Reform UK wynik jest lepszy niż go przedstawią media – i jednocześnie jest lekcją z zarządzania oczekiwaniami. Gorton i Denton zajmowało 413. miejsce na liście docelowych okręgów Reform. Przy sondażowym poparciu na poziomie 30% w skali kraju, przejęcie szóstego mandatu labourzystów było zadaniem ponad siły nawet dla rozbudowanej machinerii kampanijnej. Wynik o 4000 głosów gorszy od Zielonych i zaledwie o 1000 lepszy od Partii Pracy zostanie przez media odczytany jako porażka – co jest dokładnie tym, co dzieje się, gdy partia antysystemowa buduje narrację o własnej wszechobecności bez kalibrowania jej do realiów konkretnych okręgów.
Tom Jones z TheCritic wskazuje na lekcję, której żadna partia nie lubi słuchać – że lokalni kandydaci mają znaczenie. Hannah Spencer twierdziła, że nigdy nie widziała kandydata Reform robiącego zakupy w lokalnej Asdzie. Można nie lubić tej logiki, ale trudno zaprzeczyć, że działa. W setkach okręgów brak lokalnego zakorzenienia będzie kosztować Reform głosami, których żaden sondaż krajowy nie widzi.
Konserwatyści dostali wynik, który trudno skomentować bez zażenowania: 706 głosów, 1,9% poparcia, utrata kaucji wyborczej – pierwsza taka w angielskich wyborach uzupełniających od blisko czterdziestu lat. Oświadczenie po wyborach koncentrowało się na tym, że Starmer stał się „kulawą kaczką”, nie zawierając ani słowa o własnym wyniku. To strategia komunikacyjna odpowiednia dla partii, która nie chce przyznać, że przestała być liczącą się siłą w pewnych regionach własnego kraju.
Postulat paktu między Konserwatystami, a Reform UK wraca regularnie w mediach – głównie, jak zauważa Jones, z ust dziennikarzy, których zawodowe znaczenie zależy od zachowania dostępu do struktur Partii Konserwatywnej. Farage sparzył się wcześniej na takim układzie. Startowanie w każdym okręgu jest dla Konserwatystów tak głęboko zakorzenioną tradycją, że stanowi element statutu partii. Bez zmiany tej mentalności pakt jest fikcją.
Głosowanie rodzinne i pytania, których nikt nie chce zadać
Najpoważniejszym elementem całego wieczoru nie jest jednak żaden z powyższych wyników. John Ault, dyrektor Democracy Volunteers – organizacji obserwującej brytyjskie wybory od dekady – opublikował raport w noc wyborczą, co zdarza się niezwykle rzadko. Dane, które zebrał, były zbyt niepokojące, by czekać.
Głosowanie rodzinne – nielegalna praktyka, w której dwie osoby przebywają w jednej kabinie wyborczej, często przy czym jedna instruuje drugą, jak głosować – zaobserwowano w 68% lokali wyborczych w Gorton i Denton, dotyczyło 12% obserwowanych wyborców. Dla porównania: w wyborach do parlamentu w Runcorn i Helsby analogiczne wskaźniki wynosiły odpowiednio 12% lokali i 1% wyborców.
Ault sformułował to wprost: był to „najwyższy poziom głosowania rodzinnego w jakichkolwiek wyborach w naszej 10-letniej historii obserwacji”. Rada Miasta Manchesteru odparła, że „żadne takie problemy nie zostały zgłoszone” i obwiniła Democracy Volunteers za nieinformowanie na bieżąco. To klasyczna odpowiedź instytucjonalna na wiadomości, których się nie oczekiwało: zakwestionuj metodologię, nie odpowiadaj na fakty.
CYNICZNYM OKIEM: 68% lokali z głosowaniem rodzinnym i zarzuty do obserwatorów o zbyt późne zgłaszanie. Brytyjskie instytucje przez lata akceptowały głosowanie sekciarskie, dopóki premiowało konwencjonalne partie. Teraz premiuje inne i nagle pojawia się zainteresowanie integralnością procesu. Postęp moralny jest czasem trudny do odróżnienia od politycznego interesu.
Wzorce głosowania sekciarskiego są dokumentowane w Wielkiej Brytanii od lat – relacja Sky News z wyników zawierała już standardową analizę odsetka mniejszości etnicznych w okręgu. Jones ostrzega przed mechanicznym przenoszeniem amerykańskiego modelu polityki demograficznej na grunt brytyjski – imigranci i ich wzorce głosowania różnią się fundamentalnie w obu krajach. Ale samo pojawienie się tej analizy jako standardowego elementu komentarza wyborczego jest zmianą, którą trudno odwrócić.
Wynik w Gorton i Denton jest prawdziwą diagnozą stanu brytyjskiej polityki: fragmentacja postępuje, tradycyjne lojalności wyborcze się rozsypują, żadna ze stron nie ma planu na to, co zrobić z wyborcami, którzy dosłownie nie wiedzą, gdzie uciec – i dlatego uciekają w różnych kierunkach jednocześnie. Zieloni zerwali dach. Pytanie, co kryje się pod nim, jest znacznie bardziej niepokojące niż sam wynik wyborczy.
