W wydarzeniu, które na nowo rozbudziło oburzenie opinii publicznej w Stanach Zjednoczonych, mężczyzna oskarżony o bestialskie morderstwo ukraińskiej uchodźczyni Iryny Zarutskiej w pociągu lekkiej kolei w Charlotte, który miał powiedzieć: „Dorwałem tę białą dziewczynę”, został uznany za niezdolnego do kontynuowania procesu przed sądem stanowym Karoliny Północnej. 35-letni Decarlos Brown Jr., bezdomny z bogatą przeszłością kryminalną i zdiagnozowaną schizofrenią, przeszedł badania psychiatryczne w Central Regional Hospital 29 grudnia 2025 roku. Eksperci orzekli, że nie posiada zdolności do zrozumienia toczącego się postępowania ani do pomocy we własnej obronie. Ujawnione w tym tygodniu akta sądowe potwierdziły te ustalenia, a obrońca z urzędu złożył 7 kwietnia wniosek o 180-dniowe odroczenie przesłuchania w sprawie poczytalności, pierwotnie wyznaczonego na 30 kwietnia.
Orzeczenie to stawia stanowy proces o morderstwo pierwszego stopnia w martwym punkcie. Zgodnie z prawem Karoliny Północnej, jeśli Brown zostanie formalnie uznany za niepoczytalnego, zarzuty mogą ostatecznie zostać oddalone – bez wykluczenia ich ponownego wniesienia. Mogłyby powrócić wyłącznie wtedy, gdy jego zdolność do udziału w procesie zostanie przywrócona. Problem w tym, że proces ten w podobnych przypadkach trwa często rok lub dłużej ze względu na drastyczny brak miejsc w stanowych placówkach psychiatrycznych.
Niesprowokowany atak uchwycony przez kamery
Do zabójstwa doszło wieczorem 22 sierpnia 2025 roku. 23-letnia Iryna Zarutska, wciąż w czarnej bejsbolówce po zmianie w Zepeddie’s Pizza, wsiadła do pociągu lekkiej kolei Lynx Blue Line, wracając do domu. Gdy tylko usiadła, siedzący bezpośrednio za nią Brown wyciągnął z bluzy nóż sprężynowy i zadał jej trzy ciosy w szyję oraz górną część ciała – bez ostrzeżenia, bez słowa, bez jakiegokolwiek powodu zrozumiałego dla świata zewnętrznego.
Nagranie z monitoringu, które szybko obiegło sieć, uchwyciło drastyczny moment – desperackie próby obrony Zarutskiej przy silnym krwotoku oraz początkowy brak reakcji innych pasażerów. Brown wstał, przeszedł przez wagon zostawiając krwawe ślady i wysiadł na stacji East/West Boulevard. Został aresztowany na peronie kilka minut później.
Śledczy twierdzą, że powiedział funkcjonariuszom, iż wierzył, że młoda kobieta „czytała mu w myślach”.
Zarutska uciekła przed rosyjską inwazją na Ukrainę w 2022 roku w poszukiwaniu bezpieczeństwa i nowego życia w Ameryce. Zmarła na miejscu zdarzenia. Przyjaciele i rodzina opisywali ją jako pełną życia, pracowitą i pełną nadziei osobę. Rozdzierające serce nagrania udostępnione później przez bliskich pokazywały ją śmiejącą się, gotującą i cieszącą się chwilami z przyjaciółmi – obrazy stanowiące tragiczny kontrast dla brutalności jej ostatnich chwil.
CYNICZNYM OKIEM: Przeżyła rosyjskie rakiety i ucieczkę przez pół Europy, żeby zginąć od noża szaleńca w pociągu podmiejskim najpotężniejszego państwa świata. Ameryka jako bezpieczna przystań – to już nawet nie ironia, to czarny humor rzeczywistości.
Recydywista, którego system wypuszczał raz za razem
Brown nie był postacią nieznaną wymiarowi sprawiedliwości. Od 2007 roku był aresztowany w Karolinie Północnej ponad 14 razy, w tym pod zarzutami napaści, naruszenia przepisów o broni palnej oraz kradzieży. Dwa lata po wyjściu z więzienia, gdzie odbywał pięcioletni wyrok za rabunek – w tym samym roku, w którym Zarutska uciekała z Ukrainy – Brown został ponownie aresztowany za napaść na siostrę, która jednak nie wniosła oskarżenia.
Jego matka i siostra publicznie opisywały gwałtowne pogorszenie jego stanu psychicznego po pobycie w więzieniu. Wybuchy agresji, urojenia i odmawianie przyjmowania leków na schizofrenię – tak wyglądała codzienność rodziny, która dwukrotnie próbowała go hospitalizować wbrew jego woli.
Pierwsza próba nie powiodła się, gdyż według stanowych kryteriów nie uznano go za bezpośrednie zagrożenie dla siebie lub innych. Druga zakończyła się dwutygodniowym pobytem i podaniem leków, ale Brown został wypisany mimo sprzeciwu matki.
Wkrótce potem przestał brać pigułki i nastąpił kolejny regres. Ostatnio przed zabójstwem wyszedł za kaucją bezgotówkową po wezwaniu na numer 911, które władze określiły jako bezpodstawne. Krytycy wskazują na te powtarzające się błędy systemu jako powód, dla którego Brown mógł swobodnie wsiąść do pociągu tamtego wieczora.
Dwa procesy, dwie prędkości
Podczas gdy stanowe oskarżenie o morderstwo stoi w obliczu nieokreślonej zwłoki, władze federalne nie są związane tym samym orzeczeniem o poczytalności. W październiku 2025 roku federalna wielka ława przysięgłych oskarżyła Browna o popełnienie aktu przemocy skutkującego śmiercią w systemie transportu masowego – paragraf przewidujący dożywocie lub karę śmierci.
Prezydent Donald Trump publicznie wezwał do wymierzenia najwyższego wymiaru kary w tej sprawie wkrótce po zabójstwie. Federalny zespół obrońców Browna również podniósł kwestię jego poczytalności, a badania psychiatryczne w systemie federalnym trwają.
Oskarżony przebywa obecnie w areszcie federalnym, prawdopodobnie w Chicago. Obrońca Daniel Roberts potwierdził, że obecność Browna w areszcie federalnym jest jednym z powodów, dla których stanowe przesłuchanie musi zostać przełożone.
CYNICZNYM OKIEM: System zdrowia psychicznego dwukrotnie wypuścił tykającą bombę na ulice, a teraz ten sam system orzeka, że oskarżony jest zbyt chory, żeby stanąć przed sądem. Najpierw za zdrowy na leczenie, potem za chory na proces – biurokracja jest nieomylna w swojej absurdalności.
Morderstwo Zarutskiej wywołało falę czuwań w Charlotte i poza nim. Brutalne nagranie ataku podsyciło powszechny gniew na politykę łagodności wobec przestępczości, kaucje bezgotówkowe oraz system, który stał się „drzwiami obrotowymi” dla chorych psychicznie przestępców. W ciągu dwóch miesięcy gubernator Karoliny Północnej Josh Stein podpisał „Prawo Iryny” – szeroki pakiet reform wymiaru sprawiedliwości, który znosi kaucje bezgotówkowe dla sprawców brutalnych przestępstw i recydywistów oraz zaostrza kontrolę osób z poważną historią chorób psychicznych.
Dla bliskich Zarutskiej ostatni obrót spraw w sądzie to kolejna bolesna zwłoka w wymierzeniu sprawiedliwości. Jej chłopak i rodzina wielokrotnie potępiali system, który pozwolił człowiekowi z tak wyraźną historią przemocy i niestabilności psychicznej poruszać się swobodnie po ulicach. Stanowa sprawa Browna jest obecnie zamrożona – jeśli jego zdolność do udziału w procesie nigdy nie zostanie przywrócona, co jest realne przy braku łóżek psychiatrycznych, zarzuty stanowe mogą zostać trwale wycofane. Sprawa federalna pozostaje jednak w toku i wciąż może zakończyć się procesem oraz surowym wyrokiem.
