Naukowcy z Johns Hopkins University po raz pierwszy udowodnili eksperymentalnie, że małpy człekokształtne posiadają zdolność wyobraźni. Do tej pory sądzono, że ta umiejętność – kluczowa dla ludzkiego myślenia – jest unikalna dla naszego gatunku.
W serii testów przypominających zabawę w „herbatkę” wzięła udział 43-letnia bonobo o imieniu Kanzi. Małpa konsekwentnie wchodziła w interakcje z „wyimaginowanymi obiektami” – kubkami z udawanym sokiem i miskami z fikcyjnymi winogronami.
Jak opisano w periodyku „Science”, wyniki wskazują, że zdolność rozumienia fikcji może sięgać 6–9 milionów lat wstecz – do wspólnych przodków ludzi i małp.
CYNICZNYM OKIEM: Ludzie udają, że piją z pustych kubków od wieków. Bonobo po prostu potwierdziła, że nie jesteśmy jedyni w tej absurdalnej zabawie.
Testy „na niby”
W pierwszym eksperymencie Kanzi obserwowała, jak badacz „nalewa” wyimaginowany sok z pustego dzbanka do dwóch przezroczystych kubków, po czym „wylewa” go z jednego. Gdy pytano ją „gdzie jest sok?”, małpa wskazywała poprawnie ten „pełny” kubek, nawet gdy badacz zmieniał jego położenie.
By wykluczyć, że Kanzi reaguje na niewidoczny sok, w drugim teście obok kubka z fikcyjnym płynem postawiono kubek z prawdziwym sokiem. Małpa konsekwentnie wybierała rzeczywisty napój, ignorując udawany.
Trzeci eksperyment powtórzył schemat z „winogronami”, z identycznym rezultatem.
– „Kanzi potrafi wyobrazić sobie obiekty, których fizycznie nie ma, i wie, że są fikcyjne” – podsumowuje Amalia Bastos, współautorka badań.
CYNICZNYM OKIEM: Jeśli bonobo pije wyimaginowany sok, to kto wie, ile fikcji kryje się w naszych codziennych rytuałach.
Rewolucja w postrzeganiu zwierząt
Christopher Krupenye, jeden z liderów projektu, podkreśla przełomowy charakter odkrycia:
„Wyobraźnia była uważana za cechę wyłącznie ludzką. Teraz wiemy, że wykracza poza nasz gatunek – to rewolucja w rozumieniu życia umysłowego.”
Porównuje to do odkrycia Jane Goodall, która udowodniła, że szympansy wytwarzają narzędzia, zmieniając definicję człowieczeństwa.
Badacze zauważają, że nawet 15-miesięczne dzieci wykazują zaskoczenie, gdy ktoś pije z pustego kubka – co sugeruje, że zdolność ta rozwija się we wczesnym dzieciństwie.
Obserwacje w naturze potwierdzały anegdotycznie takie zachowania: młode szympansice noszą patyki jak lalki, a szympansy w niewoli „ciągną” wyimaginowane klocki.
Odkrycie stawia nowe pytania: czy inne małpy mają wyobraźnię? Jakie aspekty fikcji rozumieją?
– „Jeśli korzenie wyobraźni sięgają milionów lat wstecz, powinniśmy zakwestionować przekonanie, że zwierzęta żyją tylko ‘tu i teraz’” – mówi Krupenye.
– „To apel o szacunek dla bogatych umysłów innych gatunków i ochronę ich istnienia” – dodaje.
Bonobo Kanzi pokazała, że granica między człowiekiem, a zwierzęciem nie jest tak ostra, jak sądziliśmy. Wyobraźnia – ta ludzka cecha – może być po prostu starsza niż gatunek Homo sapiens.
