Kosmos rozszerza się w tempie, którego nie da się pogodzić z dotychczasowymi modelami fizyki, a najnowsze obliczenia sugerują, że cały spektakl zakończy się znacznie wcześniej, niż zakładano. Dwa niezależne badania opublikowane w ostatnich tygodniach wbijają kolejne gwoździe do trumny standardowego modelu kosmologicznego, pokazując, że wszechświat nie tylko przyspiesza nietypowo, ale i jego ciemna energia, paliwo tej ekspansji, może stopniowo słabnąć. Dla astronomów to zarówno fascynujące, jak i niepokojące, ponieważ oznacza, że coś w ich rozumieniu rzeczywistości fundamentalnie się nie zgadza. Nowe, ultraprecyzyjne pomiary potwierdziły to, co wielu badaczy podejrzewało od lat – wszechświat nie zachowuje się tak, jak powinien według podręczników.
Napięcie Hubble’a, czyli kłótnia dwóch wszechświatów
Astronomowie od dawna obserwują rozbieżność w tempie ekspansji kosmosu w zależności od sposobu pomiaru. Lokalne obserwacje pobliskich galaktyk wskazują na szybsze tempo, a dane z wczesnego wszechświata, takie jak kosmiczne mikrofalowe promieniowanie tła, sugerują wolniejsze. Ta zagadka nosi nazwę napięcia Hubble’a.
Międzynarodowa kolaboracja H0 Distance Network przedstawiła właśnie jeden z najdokładniejszych pomiarów lokalnych w historii. Zespół połączył dekady niezależnych obserwacji gwiazd czerwonych olbrzymów, supernowych typu Ia, a także różnych typów galaktyk w zunifikowaną Lokalną Sieć Odległości. Wynik to stała Hubble’a na poziomie 73,50 plus minus 0,81 kilometra na sekundę na megaparsek, z precyzją nieco ponad 1 procenta.
„To nie jest tylko nowa wartość stałej Hubble’a” – podkreślają członkowie kolaboracji – „to zbudowana przez społeczność struktura, która łączy dekady niezależnych pomiarów odległości w sposób przejrzysty i dostępny”.
Wyniki opublikowane 10 kwietnia 2026 roku w czasopiśmie Astronomy & Astrophysics wzmacniają argumentację, że rozbieżność nie jest prostym błędem pomiarowym. Autorzy stwierdzają wprost, że ich praca skutecznie wyklucza wyjaśnienia napięcia Hubble’a oparte na pojedynczym, przeoczonym błędzie w lokalnych pomiarach odległości. Jeśli rozbieżność jest rzeczywista, może to wskazywać na nową fizykę wykraczającą poza standardowy model kosmologiczny.
Dr Kathy Romer z Dark Energy Survey zwraca uwagę na paradoks sytuacji. „Wszechświat nie tylko się rozszerza, ale rozszerza się coraz szybciej w miarę upływu czasu” – komentuje badaczka, dodając, że spodziewano by się raczej spowolnienia, bo od Wielkiego Wybuchu minęło już prawie 14 miliardów lat.
CYNICZNYM OKIEM: Fizycy przez dekady sprzedawali opinii publicznej model, który miał wyjaśniać wszystko, a okazuje się, że sam wszechświat nie przeczytał instrukcji obsługi i robi po swojemu.
Ciemna energia słabnie, a koniec świata przyspiesza
Równolegle instrument Dark Energy Spectroscopic Instrument dostarczył przesłanek, że ciemna energia, czyli siła napędzająca ekspansję, może nie być stała, lecz słabnąć z czasem. Zespół DESI zmapował blisko 15 milionów galaktyk i kwazarów, tworząc największą trójwymiarową mapę wszechświata w historii. Po zestawieniu z danymi z mikrofalowego promieniowania tła i supernowych, wyniki lepiej pasują do modelu ewoluującej ciemnej energii niż do założenia o jej stałej sile.
Dr Willem Elbers z Instytutu Kosmologii Obliczeniowej na Uniwersytecie w Durham nie owija w bawełnę. „Przez dziesięciolecia polegaliśmy na standardowym modelu wszechświata, ale nasze nowe dane sugerują, że ciemna energia może ewoluować w czasie. Jeśli to prawda, zmieni to wszystko, co myśleliśmy, że wiemy o kosmosie” – stwierdza badacz.
Profesor Will Percival, współrzecznik DESI i astronom z Uniwersytetu w Waterloo, dodaje, że najprostsze wyjaśnienie przestaje wystarczać. Coraz bardziej potrzebna jest modyfikacja standardowego modelu kosmologii, a ewoluująca ciemna energia wydaje się obiecującym kandydatem. Dr Andrei Cuceu z Berkeley Lab podsumowuje to jeszcze dosadniej, mówiąc, że zajmują się pozwalaniem wszechświatowi mówić im, jak działa, i być może kosmos właśnie przyznaje, że jest bardziej skomplikowany, niż sądzono.
CYNICZNYM OKIEM: Naukowcy z rozbrajającą szczerością przyznają, że przez pół wieku opowiadali historię, którą teraz sami muszą przepisać. Brzytwa Ockhama okazała się tępa, a wszechświat to nie kosmiczny zegarek, lecz raczej kapryśny organizm.
Trzydzieści trzy miliardy lat, potem zwijamy interes
Paul Steinhardt, dyrektor Princeton Center for Theoretical Science, ostrzega, że jeśli ciemna energia osłabnie wystarczająco, wszechświat może zostać ściągnięty z powrotem w scenariuszu zwanym Wielkim Kolapsem, i to niezwykle szybko. Powiązany model teoretyczny, opracowany przez fizyka Henry’ego Tye z Cornell University wraz ze współpracownikami z Chin i Hiszpanii, podaje konkretne liczby. Całkowita długość życia wszechświata wynosi według ich obliczeń około 33,3 miliarda lat, co oznacza, że z 13,8 miliarda już przeżytych pozostało około 19,5 miliarda lat.
W tym modelu ekspansja trwa jeszcze przez 11 miliardów lat, po czym zwalnia, zatrzymuje się i odwraca w kierunku zapadania się. Te niezależne linie badań podkreślają utrzymujące się luki w rozumieniu tempa ekspansji kosmosu, a także zachowania ciemnej energii. Oczekuje się, że teleskopy nowej generacji ostatecznie sprawdzą, czy do pogodzenia wszystkich danych rzeczywiście potrzebna jest nowa fizyka.
