Polska zajmuje trzecią pozycję w Unii Europejskiej pod względem najniższego odsetka osób pracujących w weekendy. Tylko 8 procent polskich pracowników wykonuje obowiązki zawodowe w soboty i niedziele, co plasuje kraj za Litwą i Węgrami w tym zestawieniu. Średnio w całej Unii Europejskiej pracę w weekendy deklaruje nieco ponad jedna piąta wszystkich zatrudnionych, co oznacza znaczną różnicę względem polskich realiów.
Zdecydowanie najczęściej praca weekendowa występuje w krajach południowej Europy, gdzie dominuje sektor turystyczny wymagający świadczenia usług przez siedem dni w tygodniu. Liderem jest Grecja z 41 procent pracujących w weekendy, następnie Malta i Cypr z 32 procent oraz Włochy z 31 procent. W Polsce również mężczyźni nieco częściej pracują w weekendy, choć różnica jest minimalna – 8 procent mężczyzn w porównaniu do 7 procent kobiet.
Struktura zatrudnienia weekendowego w Polsce wykazuje pewne specyficzne cechy. Najwyższy udział pracujących w weekendy występuje wśród osób samozatrudnionych niezatrudniających pracowników na poziomie 23 procent, co odwrotnie niż w większości krajów Unii Europejskiej przewyższa odsetek wśród przedsiębiorców zatrudniających pracowników wynoszący 15 procent.
CYNICZNYM OKIEM: Polacy chronią weekend jak świętość, a potem narzekają na niską produktywność. Święty spokój czy święta lenistwo?
Branżowe różnice i struktura gospodarcza
Analiza zawodowa ujawnia znaczące różnice w częstotliwości pracy weekendowej między różnymi sektorami gospodarki. W całej Unii Europejskiej praca w weekendy najczęściej występuje wśród pracowników usług i sprzedaży na poziomie 48 procent oraz wykwalifikowanych pracowników rolniczych, leśnych i rybołówstwa z wynikiem 47 procent. Najrzadziej tego typu obowiązki wykonują pracownicy administracyjni, gdzie odsetek wynosi zaledwie 10 procent.
W Polsce wykwalifikowani pracownicy rolniczy również wyróżniają się wysokim odsetkiem pracy weekendowej wynoszącym 46 procent, co pozostaje zbieżne ze średnią unijną. Wśród pracowników usług i sprzedaży zatrudnienie w weekendy jest jednak wyraźnie niższe od średniej unijnej i wynosi tylko 16 procent. Ta różnica wynika w znacznej mierze z wprowadzonego w 2018 roku restrykcyjnego zakazu handlu w niedziele, który jest jednym z najbardziej ograniczających tego typu regulacji w Europie.
Trendy czasowe i przyczyny strukturalne
Dane historyczne wskazują na systematyczny spadek pracy weekendowej w większości krajów unijnych. Od 2015 roku odsetek pracujących w weekendy obniżył się w Unii Europejskiej średnio o ponad 5 punktów procentowych. W Polsce ten spadek był jeszcze bardziej dramatyczny, gdyż udział takich osób zmniejszył się prawie o połowę z poziomu 15 procent. Największe spadki w porównaniu z 2015 rokiem odnotowano w Holandii i na Litwie, gdzie wynosiły po 15 punktów procentowych. Wyjątkiem jest Portugalia, gdzie udział pracujących w weekendy wzrósł aż o 12 punktów procentowych.
Różnice w udziale pracowników wykonujących pracę w weekendy wynikają przede wszystkim ze struktury gospodarki poszczególnych krajów. Najwyższy udział charakteryzuje kraje południowej Europy z silnie rozwiniętym sektorem turystycznym, podczas gdy na drugim biegunie znajdują się kraje Europy Środkowo-Wschodniej z niższym udziałem turystyki i silnie zakorzenioną tradycją wolnych niedziel.
Polska sytuacja prezentuje jednak pewien paradoks w kontekście organizacji czasu pracy. Niski udział pracujących w weekendy idzie w parze z dużą liczbą godzin przepracowanych w tygodniu, co może wpływać na przeciążenie pracą i zakłócenie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym polskich pracowników. Ta kombinacja może prowadzić do intensyfikacji obciążeń w dni robocze przy jednoczesnym zachowaniu tradycyjnego podejścia do weekendowego odpoczynku.
