Poniedziałek 7 kwietnia 2026 roku zapisze się w historii tego konfliktu jako dzień, w którym retoryka osiągnęła poziom niemal apokaliptyczny, a działania militarne zaczęły ją doganiać. Prezydent Donald Trump, stojąc za podium w sali odpraw Białego Domu, wypowiedział słowa, które w normalnych okolicznościach wywołałyby globalną panikę: „Iran można wyeliminować w jedną noc, może jutro”. I powtórzył je dla pewności: „Cały kraj Iranu mógłby zostać wyeliminowany w jedną noc”. To nie była retoryczna przesada na wiecu wyborczym – to była wypowiedź urzędującego prezydenta Stanów Zjednoczonych, otoczonego wysokimi rangą wojskowymi, w momencie gdy amerykańskie siły zbrojne aktywnie przygotowywały listy celów obejmujące kluczową infrastrukturę energetyczną Iranu.
Równolegle Izrael uderzał w gigantyczne zakłady petrochemiczne na polu gazowym South Pars, a irańskie rakiety spadały na budynki mieszkalne w Hajfie, zabijając cywilów. Między jednym ultimatum a drugim, między jednym atakiem odwetowym a następnym, mediatorzy z Pakistanu, Egiptu i Turcji desperacko próbowali skleić coś, co mogłoby przypominać zawieszenie broni. Cały dzień był chaotycznym tańcem na krawędzi przepaści – z muzyką, którą słyszał chyba tylko Trump.
Uniwersytety w ogniu – „irański MIT” pod bombami
W ostatnich dniach nastąpiła zauważalna i niepokojąca zmiana w doborze celów amerykańsko-izraelskich nalotów. Zakrojony na szeroką skalę atak powietrzny uderzył w Uniwersytet Szarif w Teheranie – instytucję tak prestiżową, że powszechnie nazywa się ją „irańskim MIT”. To nie był jedyny przypadek.
Według relacji Al Jazeery co najmniej 30 irańskich uczelni wyższych ucierpiało w wyniku trwających ataków. Uniwersytet Shahid Beheshti w północnym Teheranie został zbombardowany w piątek, a jego władze wydały oświadczenie, które trudno zignorować: „Ten wrogi akt wymierzony jest nie tylko w bezpieczeństwo akademików i środowisko naukowe kraju, ale jest także wyraźnym atakiem na rozum, badania i wolność myśli”.
Irański minister spraw zagranicznych Abbas Araghchi zareagował groźbą odwetu, ostrzegając: „Agresorzy poznają naszą siłę”. Ani USA, ani Izrael nie ujawniły oficjalnych powodów atakowania kampusów uniwersyteckich.
Warto odnotować groteskowy kontekst tych ataków – wielu studentów z bombardowanych uczelni brało udział w styczniowych protestach antyrządowych. Administracja USA twierdzi, że „pomaga” protestującym poprzez masową kampanię bombową zarządzoną przez Trumpa – logika, która wymaga niezwykłej gimnastyki intelektualnej.
CYNICZNYM OKIEM: Nic tak nie wspiera wolności akademickiej jak precyzyjnie naprowadzany pocisk. Bombardowanie uniwersytetów w imię wyzwolenia ich studentów to poziom cynizmu, przy którym Orwell wyglądałby na naiwnego optymistę.
Ultimatum z podium – Trump wyznacza wtorkową północ
Poniedziałkowa konferencja prasowa Trumpa o godzinie 13:00 czasu wschodniego miała oficjalnie dotyczyć weekendowej operacji poszukiwawczo-ratowniczej zestrzelonego oficera Sił Powietrznych USA. Prezydent rzeczywiście zaczął od podkreślenia sukcesu tej misji, ale szybko przeszedł do tematu, który najwyraźniej pochłaniał go bardziej.
„Wyciek dotyczący ratunku to kwestia bezpieczeństwa narodowego” – stwierdził, zapowiadając zbadanie mediów, które opublikowały szczegóły operacji. „Musimy znaleźć tego informatora, to chora osoba” – dodał, grożąc dziennikarzowi więzieniem i komentując sarkastycznie: „Lewica to pokocha!”.
Głos zabrał również sekretarz obrony Pete Hegseth, który wzmocnił przekaz o eskalacji w sposób niezwykle bezpośredni: „Dzisiaj nastąpi największa liczba uderzeń na Iran”, ostrzegając jednocześnie, że „jutrzejsze uderzenia na Iran będą liczniejsze niż dzisiejsze”. Ten rosnący gradient przemocy nie był prezentowany jako groźba, lecz jako zapowiedź operacyjna.
Trump zasygnalizował również coś, co miało brzmieć tajemniczo i groźnie zarazem: „Mam najlepszy plan ze wszystkich, nie powiem wam jaki”. Jednocześnie podkreślił, że „nie zrobiliśmy tego dla zmiany reżimu”, po czym opisał zmianę przywództwa w Iranie słowami: „Nowy reżim jest mądrzejszy, bystrzejszy, mniej radykalny”.
Najbardziej uderzające były jednak jego wypowiedzi skierowane bezpośrednio do irańskiej opinii publicznej. Trump stwierdził, że „Irańczycy powinni powstać, ale konsekwencje są wielkie”, twierdząc jednocześnie, że „Irańczycy chcą, abyśmy nadal bombardowali” oraz że „naród irański jest gotów cierpieć dla wolności”. W tle pierwsza dama Melania Trump dodała, że USA walczą o „przyszłość” dzieci w Iranie.
Szczególny moment nastąpił, gdy prezydent został zapytany o rosnącą krytykę wojny ze strony części jego własnego elektoratu MAGA. Zapytany, co powiedziałby Amerykanom sprzeciwiającym się wojnie, Trump odpowiedział jednym słowem: „Są głupi”. Uzasadnił to stwierdzeniem: „Ponieważ wojna dotyczy jednej rzeczy – Iran nie może mieć broni nuklearnej”.
Prezydent powtórzył, że wtorkowy termin jest „ostateczny, nie zmieni się”. Ostrzegł, że „każdy most” i elektrownia zostaną zniszczone do wtorkowej północy, jeśli Irańczycy nie zaakceptują porozumienia o zawieszeniu broni. Pojawiły się również zaskakujące twierdzenia, że „do dzisiejszego ranka w Iranie zginęło 45 000 protestujących” – choć nie jest jasne, skąd prezydent wziął taką liczbę. Powiedział też, że Irańczycy potrzebują broni i że on ją wysłał, ale „pewna grupa” zdecydowała się ją zatrzymać.
The Wall Street Journal potwierdził, powołując się na wielu urzędników USA, że amerykańskie wojsko przygotowuje się do potencjalnych uderzeń w cele energetyczne w Iranie. Fakt, że planiści wojskowi wyciągają istniejące listy potencjalnych celów, aby zapewnić prezydentowi opcje na wypadek decyzji o ataku na infrastrukturę energetyczną, spowodował znaczny wzrost cen ropy na globalnych rynkach. W niedzielę Trump powiedział redakcji The Wall Street Journal wprost, że zniszczy wszystkie elektrownie w Iranie, jeśli reżim nie zgodzi się na ponowne otwarcie cieśniny Ormuz do wtorkowego wieczora. Żądanie „swobodnego przepływu ropy” w cieśninie Ormuz „musi znaleźć się w umowie z Iranem” – podkreślił.
South Pars w płomieniach – Izrael uderza w serce irańskiej petrochemii
Równolegle do słownej eskalacji ze strony Waszyngtonu, Izrael przeszedł do czynów na zupełnie nową skalę. Irańskie media państwowe doniosły o poniedziałkowym ataku na obiekty petrochemiczne South Pars w Asaluyeh – jednym z kluczowych ośrodków irańskiego przemysłu energetycznego. Agencja Fars relacjonowała: „Kilka minut temu z kompleksu petrochemicznego South Pars w Asaluyeh słychać było dźwięk kilku eksplozji”.
Agencja Tasnim opisała atak na dwie firmy energetyczne w Assaluyeh – Mobin i Damavand – który odciął dostawy prądu, wody i tlenu do jednostek petrochemicznych. Celem stały się również zakłady Jam i Damavand. Później Izrael ogłosił drugi atak na inny zakład chemiczny w Iranie.
Izraelski minister obrony Israel Katz potwierdził to, co nazwał „potężnym uderzeniem w największy obiekt petrochemiczny w Iranie”, odpowiedzialny za połowę krajowej produkcji petrochemicznej. Rzecznik izraelskiej armii, podpułkownik Nadav Shoshani, dodał złowieszczo, że dla Iranu nie będzie „żadnego immunitetu” w miarę postępu rozmów.
Washington Post poinformował, że Izrael oficjalnie przyznał się do tego ataku. Rodzi to fundamentalne pytanie – czy narusza to wcześniejszą obietnicę Izraela złożoną Trumpowi, że nie podejmie jednostronnych działań przeciwko South Pars? Uderzenie w kompleks odpowiedzialny za połowę krajowej produkcji petrochemicznej trudno uznać za działanie koordynowane z wysiłkami dyplomatycznymi.
W odpowiedzi irańskie rakiety nadal spadały na Izrael. Izraelskie służby ratownicze poinformowały o co najmniej 28 miejscach uderzeń w środkowym Izraelu w poniedziałek. Użycie amunicji kasetowej spowodowało zniszczenia w Ramat Gan, Bnei Brak i Givatayim. Szczególnie tragiczny był atak IRGC na rafinerię ropy naftowej w Hajfie – rakieta uderzyła bezpośrednio w budynek mieszkalny, zabijając co najmniej czterech Izraelczyków. Zespoły ratownicze spędziły około 18 godzin na przeszukiwaniu ruin kompleksu. Izraelskie Ministerstwo Zdrowia poinformowało, że ponad 160 Izraelczyków zostało przewiezionych do szpitali w ciągu ostatnich 24 godzin. Liczba ofiar może wzrosnąć w miarę postępu prac.
Odrębnym, ale równie znaczącym wydarzeniem było wyeliminowanie szefa Organizacji Wywiadu Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej. Powiązana z IRGC agencja Tasnim potwierdziła śmierć generała dywizji Majida Khademiego w ataku sił amerykańskich i izraelskich. Siły Obronne Izraela oświadczyły, że Khademi był jednym z najwyższych dowódców IRGC z dziesięcioleciami doświadczenia – „pracował nad przygotowywaniem ataków terrorystycznych na całym świecie i był odpowiedzialny za monitorowanie irańskich cywilów w ramach tłumienia wewnętrznych protestów przez reżim”. Według RFE/RL Khademi objął stanowisko dopiero zeszłego lata, po tym jak jego poprzednik Mohammad Kazemi zginął w izraelskich nalotach podczas wojny dwunastodniowej. Iran poprzysiągł zemstę za jego śmierć.
CYNICZNYM OKIEM: Bombardujesz uniwersytety, zabijasz generałów, niszczysz petrochemię – a potem żądasz, by druga strona przyszła do stołu negocjacyjnego z uśmiechem. Dyplomacja XXI wieku w najczystszej postaci.
Irański plan dziesięciu punktów kontra amerykańskie ultimatum
Iran formalnie odrzucił koncepcję tymczasowego zawieszenia broni, przedstawiając zamiast tego dziesięciopunktowy plan przekazany Stanom Zjednoczonym za pośrednictwem Pakistanu. Według irańskiej agencji PressTV plan ten „odrzuca zwykłe zawieszenie broni, podkreślając potrzebę trwałego rozwiązania chroniącego interesy Iranu”. Kluczowe żądania obejmują zakończenie działań wojennych w regionie, zapewnienie bezpiecznego przejścia przez cieśninę Ormuz, zniesienie sankcji i odbudowę dotkniętych obszarów.
Rzecznik irańskiego MSZ Esmail Baghaei nie pozostawił wątpliwości co do stanowiska Teheranu: „Wzywamy do zakończenia wojny i zapobieżenia jej powtórzeniu”. Analitycy od dawna rozumieją, że zaciekłość irańskiego odwetu na państwach Zatoki i Izraelu wynika z prostej kalkulacji – ma on na celu odstraszenie od wszelkich potencjalnych przyszłych ataków. Irańscy przywódcy obawiają się, że bez właściwego i ostatecznego rozwiązania kraj zostanie po prostu zaatakowany ponownie za rok lub kilka lat.
Baghaei nazwał piętnastopunktową listę żądań przekazaną przez Waszyngton za pośrednictwem Pakistanu „skrajnie wygórowaną, niezwykłą i nielogiczną”. Przypomniał światu, że Teheran ma „bardzo gorzkie doświadczenia w negocjacjach z USA”.
Idea rozmów w obecnym momencie pozostaje, jak stwierdził, „całkowicie niekompatybilna z ultimata, zbrodniami i groźbami popełnienia zbrodni wojennych”.
Minister Araghchi powiedział swojemu francuskiemu odpowiednikowi w odniesieniu do gróźb Trumpa: „Ta groźba jest równoznaczna z normalizacją zbrodni wojennych i ludobójstwa”.
Rzecznik irańskich sił zbrojnych Ebrahim Zolfaghari ostrzegł, że jeśli ataki na cele cywilne będą kontynuowane, odwet Iranu znacznie się rozszerzy, a straty będą „kilkakrotnie większe”. W niedzielnym nagraniu wideo Iran zagroził „całkowitym i absolutnym unicestwieniem” centrum danych Stargate firmy OpenAI o wartości 30 miliardów dolarów w Dubaju.
Na każdym kroku Teheran konsekwentnie zaprzecza, jakoby toczyły się bezpośrednie rozmowy z Waszyngtonem. Konsekwentnie odrzuca propozycje zawieszenia broni wysuwane przez Biały Dom. A jednak ten sam taniec wciąż się powtarza – irański plan dziesięciopunktowy wygląda na zarys podobny do tego, który Teheran przedstawił około dwa tygodnie temu.
Tymczasem w tle desperackiej dyplomacji, raport Axiosa z niedzielnego wieczora przyniósł nikły promyk nadziei. Mediatorzy pakistańscy, egipscy i tureccy komunikują się z obiema stronami w sprawie proponowanego czterdziestopięciodniowego zawieszenia broni – jako pierwszej fazy dwuetapowego porozumienia. Druga faza ma być wynegocjowanym, trwałym zakończeniem wojny, którą Izrael i Stany Zjednoczone rozpoczęły niespodziewanym atakiem 28 lutego w trakcie trwających negocjacji.
Trump powiedział Axiosowi, że toczą się „głębokie negocjacje” z „dużą szansą” na sukces. Z drugiej strony szybko dodał: „Jeśli nie dobiją targu, wysadzę tam wszystko w powietrze”.
Doszło do „wymiany wiadomości tekstowych” między wysłannikiem Trumpa, Steve’em Witkoffem, a irańskim ministrem spraw zagranicznych Araghchim. Co istotne, źródła Axiosa podały, że mediatorzy nie przewidują pełnego ponownego otwarcia cieśniny Ormuz przed podpisaniem ostatecznego porozumienia. Mediatorzy chcą zbadać, czy Iran mógłby podjąć częściowy krok w kwestii wzbogacania uranu i żeglugi w cieśninie Ormuz w pierwszej fazie umowy. Pracują również nad gwarancjami dla Iranu, że zawieszenie broni nie będzie tymczasowe – irańscy urzędnicy jasno dali do zrozumienia, że nie chcą znaleźć się w sytuacji podobnej do Gazy czy Libanu, gdzie zawieszenie broni istnieje na papierze, ale ataki mogą zostać wznowione w każdej chwili.
Przepaść między żądaniami obu stron pozostaje ogromna. Trump żąda osłabienia irańskiego programu rakiet balistycznych i zaprzestania wszelkiego wzbogacania uranu – mimo że Iran ma do tego prawo jako sygnatariusz Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej, statusu którego Izrael nie posiada. Iran żąda reparacji za zniszczenia, zamknięcia baz USA w regionie, zniesienia wszystkich sankcji i twardej gwarancji przeciwko kolejnym atakom. Niektórzy wyobrażali sobie nawet uchwalenie w USA prawa, które odcinałoby pomoc dla Izraela, jeśli ten ponownie zaatakuje Iran.
Poza potencjałem eskalacji poprzez ataki na infrastrukturę cywilną istnieje jeszcze jedna możliwość, o której mówi się coraz głośniej. Weekendowa operacja ratunkowa zestrzelonego pilota F-15E przyniosła pierwsze znane rozmieszczenie amerykańskich żołnierzy na irańskiej ziemi. Rośnie liczba weteranów i analityków, którzy – wskazując na czynniki takie jak udział samolotów transportowych C-130 i lokalizację prowizorycznego lądowiska – wysuwają teorię, że akcja ratunkowa była w rzeczywistości nieudaną próbą przejęcia irańskich zapasów uranu wzbogaconego do sześćdziesięciu procent. Trump może czuć się ośmielony do przeprowadzenia operacji zajęcia wyspy Chark lub terytoriów przylegających do cieśniny.
Do wtorkowej północy pozostaje coraz mniej czasu. Lawina nagłówków o negocjacjach pojawia się regularnie na kilka godzin przed otwarciem rynków, a rynki reagują gwałtownymi wahaniami na każdy kolejny tweet i każdą kolejną groźbę. Szanse na zawieszenie broni do końca kwietnia rosną – ale wciąż pozostają niskie. Świat obserwuje z zapartym tchem, czy wtorkowa północ przyniesie przełom dyplomatyczny, czy początek czegoś znacznie gorszego.
