Badania dr Iwony Nowakowskiej z Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej potwierdzają, że postrzeganie czasu – przeszłości, teraźniejszości i przyszłości – ma realny wpływ na poziom lęku i depresji. To, jak filtrujemy nasze doświadczenia przez pryzmat tych perspektyw, ma znaczenie niezależnie od satysfakcji z życia czy poczucia jego sensu.
Unikalne „filtry” czasowe, nazwane przez psychologów Zimbardo i Boyda „perspektywami czasowymi”, wpływają na nasze emocje, decyzje i zdrowie psychiczne. Perspektywa przeszła pozytywna z nostalgią i ciepłymi wspomnieniami wspiera radzenie sobie z trudnościami, podczas gdy przeszła negatywna skupia na traumach i wiąże się z wyższym ryzykiem zaburzeń.
CYNICZNYM OKIEM: W świecie, gdzie pandemia i prędkość życia biją rekordy, szukanie radości „tu i teraz” nie jest czymś powierzchownym, lecz strategią przetrwania dla naszej psychiki. Kiedyś mówiono „carpe diem” – dzisiaj to medyczna potrzeba.
Znaczenie teraźniejszości i przyszłości. Praktyczne wskazówki
Teraźniejsza perspektywa hedonistyczna, czyli umiejętność dostrzegania i cieszenia się małymi przyjemnościami dnia codziennego, jest niezwykle ważnym narzędziem ochronnym przed lękiem i depresją. W przeciwieństwie do niej, teraźniejszy fatalizm osłabia poczucie sprawczości, nasilając lęk.
Z kolei perspektywa przyszłościowa, nastawiona na planowanie i realizację celów, chroni przed poczuciem bezsensu, które wiąże się ze wzrostem objawów depresyjnych. Najgorsze efekty dla zdrowia psychicznego pojawiają się przy spadku pozytywnego spojrzenia na przyszłość i teraźniejszego hedonizmu, oraz wzroście negatywnej przeszłości i fatalizmu.
Badaczka podkreśla, że nie chodzi o wymuszanie pozytywnego myślenia o trudnych doświadczeniach, ale o powstrzymanie się od wzmacniania negatywnego postrzegania przeszłości. Kluczowe jest też przeciwstawianie się fatalizmowi oraz rozwijanie poczucia sprawczości i celowości życia, co pomaga chronić się przed depresją i lękiem.
Ważne jest także dbanie o samoocenę oraz dobre relacje społeczne, które wzmacniają poczucie własnej wartości i pomagają w budowaniu adekwatnego obrazu samego siebie.
Równowaga perspektyw czasowych
Idealnym modelem jest tzw. „zrównoważona perspektywa czasowa” – elastyczne używanie wszystkich rodzajów perspektyw w odpowiednich proporcjach: przewaga pozytywnego spojrzenia na przeszłość, umiarkowanie w perspektywie przyszłości i hedonizmu teraźniejszego, a unikanie negatywnych perspektyw przeszłej i fatalistycznej teraźniejszości.
Ta równowaga pozwala na zdrowe radzenie sobie z wyzwaniami życia, czyli czerpanie z dobrych wspomnień, cieszenie się chwilą obecną i planowanie przyszłości bez popadania w skrajności emocjonalne.
Badania dr Iwony Nowakowskiej pokazują, że praca nad sposobem myślenia o czasie, samooceną i relacjami społecznymi jest kluczowa w zapobieganiu i terapii zaburzeń takich jak lęk i depresja, szczególnie w trudnych czasach, jak pandemia COVID-19. Umiejętność dostrzegania radości „tu i teraz” to jedno z najważniejszych narzędzi ochronnych psychiki człowieka.
„Zamiast tkwić w przeszłości, warto szukać radości tu i teraz” – to nie tylko hasło, ale kluczowy wniosek wynikający z wieloletnich badań nad perspektywami czasowymi i ich wpływem na zdrowie psychiczne.
