Czy zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego nawet gdy „robisz wszystko dobrze”, czujesz się jak przegrany? Dlaczego praca nie daje satysfakcji, randki przypominają casting do reality show, a nawet zwykłe życie wydaje się nieosiągalnym luksusem? Jeśli tak, nie jesteś sam. Alex Wei – twórca, który nie boi się mówić rzeczy niewygodnych – rozkłada na czynniki pierwsze współczesny świat i dochodzi do brutalnego wniosku: system nie jest zepsuty. On jest po prostu zaprojektowany tak, by cię złamać.
System, który wyciska z ciebie wszystko – i zostawia pustkę
„Współczesne życie jest zaprojektowane tak, by cię złamać. I nie, nie mam tego na myśli w poetycki, metaforyczny sposób. Mam na myśli dosłownie twoją pracę, twoje relacje, twój styl życia, a nawet twoje poczucie własnej wartości – wszystko jest tak ustawione, by cię wyczerpywać, by sprawiać, że czujesz się ciągle w tyle, ciągle niewystarczający, ciągle uwięziony i ciągle gorszy od innych ludzi wokół ciebie” – mówi Alex Wei w swoim viralowym wideo.
CYNICZNYM OKIEM: Jeśli czujesz się jak chomik w kołowrotku, to nie dlatego, że coś z tobą nie tak. Po prostu ktoś zainstalował ci kołowrotek i sprzedaje ci go jako „rozwój osobisty”.
To nie jest przypadek. To nie jest twoja wina. To nie jest nawet efekt uboczny nowoczesności – to celowy projekt. Na poziomie makro, jak zauważa Wei, „istnieje system, jakiś dziwny sojusz między korporacjami, rządem a ogólną kulturą, który został zaprojektowany tak, aby utrzymać cię przy życiu wystarczająco długo, by wydoić z ciebie pieniądze i w tym procesie wyssać twoją energię życiową”.
Jeśli czujesz się wyczerpany, odrętwiały, odłączony – to nie jest przypadek. To jest dokładnie to, czego od ciebie oczekują.
Rynek pracy: Sfałszowana gra, której nie możesz wygrać
Wejście na rynek pracy to dziś jak gra na jednorękim bandycie, który wypłaca tylko wtedy, gdy masz tytuł magistra i pięć lat doświadczenia na stanowisku początkowym. „Niektóre wymagania, jakie widzisz w ofertach pracy, są po prostu szalone w dzisiejszych czasach. To jest hiperkonkurencyjne, bezwzględne, a dzięki sztucznej inteligencji sprawy mają się jeszcze pogorszyć” – ostrzega Wei.
CYNICZNYM OKIEM: Witaj w świecie, gdzie musisz mieć doświadczenie, żeby zdobyć pracę, i pracę, żeby zdobyć doświadczenie. Najlepiej wszystko naraz – i za darmo.
Praca, którą dostaniesz, najczęściej nie daje sensu ani godności. „Oddasz całe swoje życie i energię firmie, która może cię zwolnić bez ostrzeżenia, jeśli tylko zechce. Spędzasz dni wykonując zadania, które wydają się bezsensowne. Uczestnicząc w nudnych spotkaniach, pisząc monotonne e-maile i ogólnie udając, że interesują cię rzeczy, które tak naprawdę cię nie interesują, jeśli mamy być szczerzy.”
A co dostajesz w zamian? Czynsz, jedzenie, Netflix. I cykl: życie dla pracy, praca dla życia. „Wydaje się, że nie ma w tym już żadnej godności, a w przeciwieństwie do przeszłości, nawet nie ma poczucia stabilności.”
Randki? Powierzchowny swipe-fest i samotność
Wei nie oszczędza też współczesnych relacji. „Randkowanie jest wyjątkowo trudne, zwłaszcza jeśli jesteś młodym facetem w tej erze. Czujesz się po prostu tak, jakbyś grał w grę, która jest przeciwko tobie. Aplikacje randkowe właściwie wszystko zrujnowały. Jasne, ułatwiły to, ale też sprawiły, że jest to znacznie bardziej powierzchowne. To twoja twarz i wzrost są oceniane. A jeśli nie wyglądasz w określony sposób, jesteś praktycznie niewidoczny.”
CYNICZNYM OKIEM: Miłość w XXI wieku? Przesuń w prawo, przesuń w lewo, zostań sam. Algorytm wie lepiej, kto do ciebie nie pasuje.
Efekt? „Więcej ludzi niż kiedykolwiek jest samotnych, zarówno facetów, jak i dziewczyn. Nasze zdrowie psychiczne jest gorsze niż kiedykolwiek. Na poziomie społecznym to wszystko jest po prostu systemem niekończących się krótkotrwałych interakcji, tanich wrażeń, braku głębi, braku zaangażowania, tylko następnego przesunięcia palcem.”
Erozja społeczności: Samotni w tłumie. Niestabilność finansowa i kultura wynajmu
Upadek tradycyjnych struktur społecznych i rozwój mediów społecznościowych stworzyły paradoks: „Jesteśmy najbardziej połączonym pokoleniem w historii, ale też najbardziej samotnym.” Brak „trzecich przestrzeni” – miejsc poza pracą i domem, gdzie można budować relacje – pogłębia izolację.
„Każdy wydaje się być odizolowany i zatomizowany. A potem zastanawiasz się, dlaczego życie wydaje się takie puste? Ale odpowiedź jest oczywista. To dlatego, że nie jesteśmy stworzeni do życia w ten sposób.”
CYNICZNYM OKIEM: Wszyscy mają tysiące znajomych na Facebooku, a nikt nie ma z kim pogadać o 2 w nocy.
Koszty życia rosną szybciej niż płace. „Własność mieszkania jest poza zasięgiem większości młodych ludzi, chyba że odziedziczysz majątek lub będziesz miał niesamowite szczęście. Założenie rodziny wydaje się niemożliwym zadaniem, gdy czynsz pochłania połowę twojej wypłaty.” Nawet samochód czy usługa to już nie zakup, ale subskrypcja. „Jesteś warunkowany do normalizowania wynajmowania swojego życia, ale nie ma alternatywy, więc wciąż płacisz.”
CYNICZNYM OKIEM: Kiedyś marzeniem było własne M. Dziś marzeniem jest nie dostać podwyżki czynszu i nie spaść z rowerka subskrypcyjnego.
W Ameryce jeden rachunek medyczny może cofnąć cię o lata. „Dla wielu ludzi idea oszczędzania na majątek wydaje się żartem. Bez względu na to, jak dobrze ci się powodzi, jeśli nie jesteś w 0,1% najlepiej zarabiających, jesteś zasadniczo w trybie przetrwania.”
Media społecznościowe: Maszyna do rozpraszania i strachu
„Zamiast rzeczy, które kiedyś dawały ludziom poczucie szczęścia, takich jak społeczność, więź, stabilność, rodzina, cel, wychowanie dziecka, te rzeczy nie są nam już gwarantowane. System nie dał nam niczego znaczącego w zamian. Zamiast tego dał nam ekrany, media społecznościowe, kulturę harówki, niekończące się treści i zastrzyki dopaminy.”
CYNICZNYM OKIEM: Scrollujesz, bo nie masz już nawet siły zadać sobie pytania, po co właściwie to robisz. Ale przynajmniej nie czujesz pustki – przez pięć sekund.
Każda aplikacja jest zaprojektowana, by rozpraszać twoją uwagę. „Maszyna treści jest zaprojektowana tak, aby cię przestraszyć. A gdy jesteś przestraszony, jesteś bardziej skłonny słuchać tego, co mówią ci osoby u władzy.”
„To nie twoja wina” – świadomość jako pierwszy krok
Największy grzech systemu? Wmówić ci, że to twoja wina. „Przestań obwiniać siebie. Jesteś warunkowany, by obwiniać siebie, ale to nie zawsze jest twoja jebana wina.”
Wei podkreśla, że nie jesteś zepsuty – jesteś przebudzony. „Gra się zmieniła, statek odpłynął, a zasady są inne niż kiedyś. Jeśli kiedykolwiek czułeś się tak, jakbyś nie był stworzony do tego świata, coś po prostu jest nie tak, chcę tylko powiedzieć, że to prawdopodobnie nie ty.”
CYNICZNYM OKIEM: System jest jak toksyczny partner – najpierw cię wykorzysta, a potem wmówi, że to twoja wina.
Rozwiązanie? Nie graj ciężej w ustawioną grę – zbuduj własną
Wei nie zostawia widza w rozpaczy. „Ostatecznie nie ma idealnej odpowiedzi, ale jeśli współczesne życie jest zaprojektowane tak, aby nas złamać, to jedyną drogą naprzód jest przestanie na to pozwalać. Po co grać według zasad gry, która jest od początku ustawiona przeciwko tobie? Może nie jest to właściwy czas, aby po prostu usiąść i zaakceptować karty, które ci rozdano. Może nadszedł czas, aby się odgryźć, ale na swój sposób. Bo może rozwiązaniem nie jest cięższa gra w zepsutą grę. Może to budowa nowej gry.”
CYNICZNYM OKIEM: Jeśli nie możesz wygrać w cudzej grze, przestań grać według cudzych zasad. I zacznij pisać własny regulamin – nawet jeśli na początku grasz sam.
Wei dzieli się też osobistą historią outsidera: „Jestem bardzo niski i nie jestem atrakcyjny w świecie, który priorytetyzuje twoje powierzchowne cechy. Mój umysł działa bardzo inaczej niż wielu ludzi. Jestem neuroatypowy. Nigdy się nie wpasowywałem. Nigdy nie odnosiłem sukcesów z dziewczynami. Zawsze czułem się jak wyrzutek. Byłem dobrym uczniem, dopóki nie przestałem i zacząłem z tym naprawdę walczyć do tego stopnia, że stres i lęk związany ze szkołą doprowadzały mnie do fizycznej choroby.”
Ale właśnie to outsiderstwo daje mu siłę, by nie grać w cudzą grę. „Przestałem porównywać się do innych ludzi. Przestałem gonić za tym, czego mam chcieć. Skupiam się na budowaniu czegoś, co wydaje mi się odpowiednie, bez względu na to, co myślą inni. Bo do cholery, i tak nie odniosę sukcesu w ich świecie, więc mogę spróbować odnieść sukces we własnym.”
W świecie, w którym wszystko jest zaprojektowane, by cię złamać, największym aktem odwagi jest nie pozwolić się złamać. „Jeśli czujesz się, jakbyś nie był stworzony do tego świata, może rozwiązaniem nie jest cięższa gra w ustawioną grę, tylko zbudowanie własnej gry. To nie znaczy, że to łatwe. Ale jeśli to robisz, lub przynajmniej próbujesz, próbujesz znaleźć sposób na istnienie w tym świecie bez całkowitej utraty siebie i w jakiś sposób potrafisz zobaczyć rzeczy wokół ciebie takimi, jakie są, przynajmniej, to myślę, że radzisz sobie lepiej, niż ci się wydaje. Nie jesteś zepsuty. Jesteś po prostu przebudzony.”
CYNICZNYM OKIEM: Jeśli czujesz się nie na miejscu, to może właśnie znalazłeś swoje miejsce – poza systemem, który nigdy nie był dla ciebie.
A jeśli nie wiesz, od czego zacząć, Alex Wei ma jedną radę: „Po prostu ku*wa walcz.”
