W piątek 2025 roku parlament Słowacji, pod przewodnictwem premiera Roberta Fico, dokonał znaczącej zmiany w swojej konstytucji. Nowelizacja uznaje wyłącznie dwie płcie: męską i żeńską, jednocześnie wprowadzając ochronę suwerenności narodowej w „fundamentalnych kwestiach kulturowo-etycznych”.
Zmiany formalnie zakazują surogacji oraz wprowadzają surowsze ograniczenia dotyczące adopcji dzieci, faworyzując jednoznacznie małżeństwa heteroseksualne. Nowa konstytucja wymaga również zgody rodziców na edukację seksualną dzieci, a także gwarantuje równe wynagrodzenie dla kobiet i mężczyzn.
Poparcie i deklaracje premiera Fico
Szersze znaczenie tej ustawy podkreślił sam premier Fico:
„To jest tarcza, którą stworzyliśmy. Może być przykładem dla innych krajów. Liberalizm i progresywizm niszczą Europę. Bądźmy dumni z tego, co osiągnęliśmy,” mówił z satysfakcją na konferencji prasowej.
Podkreślił przy tym, że to nie triumf jego partii Smer, lecz całej Słowacji, która «pokazuje Europie i światu», że broni swojej suwerenności i „nie pozwala Brukseli narzucać, że istnieje więcej niż dwie płcie”.
Międzynarodowa krytyka i obawy
Organizacje obrońców praw człowieka – w tym Amnesty International – potępiły tę zmianę jako „dewastującą wiadomość”, która stawia konstytucję Słowacji w sprzeczności z prawem międzynarodowym i podważa prawa osób LGBT.
Rado Sloboda, dyrektor Amnesty International Słowacja, wskazał, że zamiast wzmacniać prawa, zmiany ograniczają dostęp do opieki i prawne uznanie tożsamości transpłciowej i interpłciowej. Krytycy zauważają, że Słowacja idzie śladami Węgier, które wcześniej wprowadziły podobne ograniczenia.
Komisarz ds. praw człowieka Rady Europy Michael O’Flaherty nawoływał słowackich parlamentarzystów do powstrzymania się przed uchwaleniem zmian, argumentując, że ignorują one realia osób transpłciowych oraz mogą naruszać fundamentalne prawa człowieka.
Konsekwencje dla Unii Europejskiej i Słowacji
Słowa i działania premiera Fico nie pozostają bez wpływu na relacje Bratysławy z Brukselą. Nowelizacja wprowadza nadrzędność prawa krajowego nad unijnym w kwestiach światopoglądowych, co może prowadzić do sporów prawnych i politycznych.
Rząd Słowacji liczy na to, że zmiana konstytucji wzmocni tradycyjne wartości i pozwoli chronić własne decyzje przed narzuceniem przez Unię, jednak ten krok budzi obawy o dalszą izolację i napięcia wewnątrz wspólnoty.
CYNICZNYM OKIEM: Można odnieść wrażenie, że Słowacja buduje mur ochronny przed chaosem ideologicznym narzucanym przez Brukselę, stając się oazą dla tych, którzy chcą chronić swoje podstawowe przekonania. To czytelny sygnał, że różnorodność nie musi oznaczać chaosu, a suwerenność nadaje decydujący ton.
Surowe prawo, a rzeczywistość społeczna
Poza konstytucyjną definicją tożsamości płciowej Słowacja zakazuje obecnie adopcji dzieci przez pary jednopłciowe oraz przekazuje kontrolę nad edukacją seksualną rodzicom, co może ograniczyć dostęp młodzieży do wsparcia i wiedzy.
Premier Fico i jego koalicja postrzegają te zmiany jako barierę przed „progresywnymi trendami”, podkreślając, że mężczyzna i kobieta to jedyne dwie naturalne płcie, które powinny być równo traktowane – zwłaszcza pod względem wynagrodzenia.
Zmiana konstytucji Słowacji to manifestacja rosnącego nurtu konserwatyzmu w Europie Środkowo-Wschodniej, który stawia czoła liberalnym ideom i europejskiej centryce .
To także test dla UE, która musi wyważyć suwerenność państw członkowskich i wspólne prawa człowieka oraz zrozumieć, jak łączyć różnorodne wizje społeczne w zjednoczonej Europie.
CYNICZNYM OKIEM: W świecie, gdzie prawa człowieka mają być uniwersalne, a wolność wyboru fundamentalna, Słowacja i jej ekipa przyzywa stare duchy i lęki, tworząc przeszkodę na drodze rozwoju społecznego. To nie tylko walka o wartości, lecz polityka, która mogłaby równie dobrze pachnieć kurzem i kurzem historii.
Czy za kilka lat spojrzymy na te decyzje jak na zaprzeczenie europejskich ideałów, czy może na obronę tożsamości zagubionej w chaosie cywilizacyjnych przemian? Jedno jest pewne – historia ta dopiero się zaczyna.
