Kilka kilometrów przed ukraińskimi liniami obronnymi rozciąga się obszar, w którym ludzie nie mają czego szukać. To tak zwane strefy śmierci – współczesna ziemia niczyja, gęsto patrolowana przez drony poszukujące i atakujące wszystko, co się poruszy. To właśnie tutaj, na froncie rosyjsko-ukraińskiej wojny, roboty zaczęły walczyć z innymi robotami – i to nie w scenariuszu science fiction, lecz w codziennej, brutalnej rzeczywistości najdłuższego konfliktu w Europie od dekad.
Dynamika ta jest widoczna od ponad roku, odkąd ukraińskie drony przechwytujące zaczęły tropić i niszczyć rosyjskie Gerany. Ostatnio jednak zarówno bezzałogowe statki powietrzne, jak i bezzałogowe pojazdy lądowe zaczęły angażować inne systemy robotyczne również na poziomie taktycznym – nie tylko strategicznym. Strefy śmierci stały się arenami, na których maszyny rywalizują ze sobą o przetrwanie.
Żołnierze w bunkrach, roboty na powierzchni
Choć nazwa sugeruje całkowitą pustkę, w strefach śmierci wciąż operują ludzie – tyle że ukryci głęboko pod ziemią. Ukraińscy operatorzy dronów zajmują wysunięte pozycje w ukrytych bunkrach, tunelach i wzmocnionych strukturach. Rosyjskie jednostki szturmowe wkraczające w te obszary szukają identycznego schronienia, bo odsłonięte oddziały są szybko wykrywane i niszczone.
Ci ukryci żołnierze potrzebują stałego zaopatrzenia – wody, żywności, amunicji, baterii i nowych dronów. Dostarczanie tego osobiście jest niemal niemożliwe, dlatego obie strony powierzają logistykę maszynom.
Ukraina wykorzystuje ciężkie drony bombowe do zrzucania zapasów swoim operatorom. Rosja postawiła na pojazdy lądowe, zwłaszcza wszechstronną platformę Courier.
Gdy Rosja zaczęła wysyłać UGV do stref śmierci w celach logistycznych, szybko okazało się, że modułowa budowa tych platform pozwala im pełnić znacznie więcej funkcji – od zaopatrzenia po bezpośrednie zwalczanie ukraińskich dronów. Ukraina odpowiedziała analogicznie, wprowadzając własne pojazdy lądowe w role bojowe.
CYNICZNYM OKIEM: Ludzkość przez tysiąclecia marzyła o robotach, które będą za nas pracować. Spełniło się – tyle że pierwszym masowym zastosowaniem okazało się wzajemne zabijanie. Przynajmniej nie narzekają na warunki w okopach.
Przydrożne bomby i zasadzki maszyn
Ponieważ jedynymi odsłoniętymi podmiotami w strefach śmierci są UAV i UGV, to właśnie one stały się głównymi kombatantami. W mediach społecznościowych pojawia się coraz więcej nagrań – od ukraińskich dronów niszczących rosyjskie pojazdy Courier po rosyjskie drony atakujące ukraińskiego UGV Droid 12.7.
Obie strony przyjęły taktykę, która brzmi jak scenariusz gry komputerowej – drony jako „przydrożne bomby”. UAV leci na powszechnie używaną trasę zaopatrzeniową, ląduje i czeka. Gdy pojawia się wrogi UGV dostarczający zapasy, dron startuje, śledzi cel i uderza, detonując ładunek.
Ponieważ podczas oczekiwania dron pozostaje na ziemi, zużywa minimalną ilość energii i może tkwić na pozycji przez długi czas. Jeśli cel się nie pojawi, wraca do bazy, ładuje się i zostaje użyty ponownie. Taktykę zaadaptowano również dla pojazdów lądowych, które ustawiają się na poboczach dróg i czekają na zasadzkę.
Odpowiedzią jest wdrażanie specjalnych systemów „łowców” – UAV i UGV przeznaczonych do tropienia maszyn wroga ukrywających się wzdłuż szlaków zaopatrzeniowych. Problem w tym, że łowca w każdej chwili może stać się ofiarą, jeśli nie wykryje ukrytej platformy jako pierwszy. W rezultacie obie strony modernizują systemy o coraz bardziej zaawansowane czujniki i uzbrojenie, napędzając spiralę adaptacji i kontradaptacji.
Miny drukowane w 3D i roboty saperzy
Roboty przejęły również minowanie i rozminowywanie. Obie strony rozmieściły ogromną liczbę min przeciwpiechotnych w strefach śmierci. Rosja ma tu naturalną przewagę – dysponuje dużymi zapasami z arsenału. Ukraina, która wcześniej przystąpiła do traktatu ottawskiego i zlikwidowała swoje zapasy, musiała szybko opracować nowe rozwiązania.
Ponieważ żołnierze nie mogą wejść w strefy śmierci, miny muszą być dostarczane zdalnie. Wiele nowych ukraińskich min jest zaprojektowanych specjalnie do rozmieszczania przez drony – produkowane z przerobionej amunicji, konwencjonalnych zapalników i obudów wydrukowanych w 3D. Ciężkie drony bombowe przenoszą je na pozycje i umieszczają precyzyjnie wzdłuż dróg.
Rosja odpowiedziała kolejną modyfikacją platformy Courier. Wyposażony w walec minowy z przodu, jedzie wzdłuż dróg dojazdowych, spychając miny lub doprowadzając do ich detonacji. Dodatkowo chroniony jest plastikową osłoną przed odłamkami i atakami dronów FPV.
CYNICZNYM OKIEM: Jeden robot kładzie miny wydrukowane w 3D, drugi je spycha walcem, a trzeci czeka w zasadzce, żeby zniszczyć tego drugiego. Gdyby ktoś opisał to dziesięć lat temu, uznano by go za scenarzystę klasy B. Dziś to poniedziałek na froncie.
Coraz więcej autonomii, coraz mniej ludzi
Kierunek rozwoju jest jednoznaczny. Obie strony będą rozszerzać role UAV i UGV – pojazdy lądowe zostaną prawdopodobnie zmodyfikowane do bezpośrednich ról szturmowych, a nawet do zdalnego budowania chronionych struktur dla nacierających wojsk.
Kluczowym trendem jest jednak rosnąca autonomia. Obecnie większość systemów jest sterowana zdalnie, ale postępy w dziedzinie czujników pokładowych, wizji komputerowej i sztucznej inteligencji pozwolą im działać przy mniejszym udziale człowieka – od poszukiwania celów, przez nawigację, po koordynację z innymi robotami.
Większa autonomia oznacza, że strefy śmierci mogą się rozszerzać, a pat na froncie – pogłębiać. Manewrowanie siłami na otwartym terenie stanie się jeszcze trudniejsze dla obu stron. Każda nowa zdolność wywołuje przeciwdziałanie, napędzając dalsze innowacje. Wojna w Ukrainie oferuje tym samym brutalny, ale bezcenny wgląd w to, jak przyszłe konflikty będą wyglądać – coraz mniej ludzi na powierzchni, coraz więcej maszyn walczących ze sobą w spornych przestrzeniach, których żaden żołnierz nie chce już przekraczać.
