Raport OECD „Pensions at a Glance 2025” pokazuje, jak prognozy dotyczące płodności były od lat systematycznie nadmiernie optymistyczne, rażąco nie doceniając spadków wskaźników urodzeń w krajach rozwiniętych. Ta chroniczna niedoszacowana tendencja rodzi poważne wyzwania dla systemów emerytalnych, ponieważ niższa niż oczekiwano liczba urodzeń oznacza mniejsze wpływy ze składek pracowników i rosnące obciążenia wypłatami dla rosnącej grupy emerytów.
Rzeczywistość wskaźników płodności – dane i błędne prognozy
Liczba urodzeń na kobietę w krajach OECD spadła z 2,2 w 1980 roku do 1,9 w 1994 roku. Wówczas demografowie szacowali powrót do poziomu około 2,1 do połowy XXI wieku. Do 2002 roku współczynnik ten spadł do 1,66, a prognozy zakładały wzrost do 1,85 do 2047 roku. W 2012 roku zaobserwowano lekkie odbicie do 1,75, co potwierdziło przewidywania wzrostu do 1,8. Jednak obecne dane z 2024 roku wskazują, że wskaźnik spadł poniżej 1,5 – najniższego poziomu w historii pomiarów.
Mimo tego oficjalne prognozy nadal przewidują niewielki wzrost do 1,52 w 2050 i 1,54 w 2070 roku. Problem w tym, że wielu ekspertów uważa te prognozy za zbyt optymistyczne i zakłada, że spadek płodności będzie postępował znacznie szybciej, co może spowodować szybkie kurczenie się populacji światowej.
Demograficzne skutki dla emerytur i gospodarek
Spadek płodności i związany z tym zmniejszający się przyrost ludności przekłada się na powiększający się ciężar demograficzny opieki nad starzejącą się populacją. Mniejsza liczba młodych pracowników wpływa na wysokość składek emerytalnych i stabilność finansową systemów emerytalnych, które mogą stać się jeszcze bardziej niewydolne.
Choć modele wzrostu populacji są dobrze opracowane i stosunkowo pewne, mniej uwagi poświęcono procesom spadku ludności, przez co prognozy demograficzne są bardziej obciążone niepewnością. Badanie z 2020 roku opublikowane w „The Lancet” wskazuje, że populacja świata do 2100 roku może zmniejszyć się znacząco, potencjalnie poniżej obecnych poziomów, co stoi w sprzeczności z bardziej umiarkowanymi prognozami ONZ.
CYNICZNYM OKIEM: Prognozy płodności to typowy case „życzeniowego myślenia” – świat woli wierzyć w powrót do wzrostu, zamiast mierzyć się z realnym scenariuszem demograficznego kryzysu i jego konsekwencjami finansowymi.
Chroniczne przeszacowanie płodności jest poważnym wyzwaniem dla planowania publicznego, zwłaszcza w obszarze zabezpieczeń społecznych i emerytur. Politycy i decydenci muszą uwzględnić możliwość szybszego spadku liczby ludności, który wymagać będzie reform i nowych rozwiązań, by zapewnić stabilność systemów społecznych i gospodarczych w nadchodzących dekadach.
Zrozumienie prawdziwych trendów płodności wymaga otwartego spojrzenia na nieuniknione zmiany i adaptacji, a nie trwania przy nadmiernie optymistycznych prognozach, które mogą opóźniać niezbędne działania.
