Polska gospodarka wchodzi w drugi kwartał 2026 roku w warunkach podwyższonego ryzyka, a jej kondycję najlepiej ilustrują twarde dane z najnowszego badania Skaner MŚP. Aż 87 procent przedsiębiorców zmaga się z nieterminowymi płatnościami ze strony kontrahentów, co coraz mocniej obciąża bieżącą działalność firm. Dla blisko jednej trzeciej przedsiębiorstw dodatkowym źródłem niepewności kosztowej pozostają wahania cen energii, gazu i paliw, potęgowane napiętą sytuacją na Bliskim Wschodzie. Wysokie koszty oraz coraz częstsze opóźnienia w płatnościach sprawiają, że prawie połowa firm wstrzymuje plany rozwojowe. Badanie wykonano dla BIG InfoMonitor i BIK, a jego wnioski jasno pokazują, że przedsiębiorstwa przeszły w tryb defensywny, koncentrując się na utrzymaniu płynności finansowej kosztem inwestycji rozwojowych.
Według danych GUS inflacja w Polsce w marcu 2026 roku wyniosła 3 procent rok do roku oraz 1,1 procent miesiąc do miesiąca, co oznacza wyraźne przyspieszenie względem lutego. Wzrost cen był w dużej mierze związany ze skokiem cen ropy i gazu po zaostrzeniu sytuacji na Bliskim Wschodzie. Według Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor oraz bazy informacji kredytowej BIK, łączna kwota zaległości kredytowych i pozakredytowych przedsiębiorstw na koniec lutego przekroczyła 46,2 miliarda złotych, a w ujęciu rocznym oznacza to wzrost o prawie 2,5 miliarda złotych, czyli o 5,7 procent.
Co najbardziej dotyka polskich przedsiębiorców?
Skala problemu staje się jeszcze wyraźniejsza, gdy spojrzeć na obciążenia przypadające na pojedyncze przedsiębiorstwo. Na jednego niesolidnego dłużnika przypada średnio prawie 150 tysięcy złotych zaległych zobowiązań, co bezpośrednio uderza w fundamenty zaufania w relacjach biznesowych. Jak wskazuje Paweł Szarkowski, prezes BIG InfoMonitor, w warunkach rosnących kosztów stałych brak terminowych wpływów staje się dla wielu firm barierą nie do przejścia.
Najczęściej wskazywanym wyzwaniem na 2026 rok jest wzrost ogólnych kosztów prowadzenia działalności, na który zwraca uwagę 37 procent firm. Wśród konkretnych obszarów dominuje nieprzewidywalność cen energii, gazu i paliw, którą jako kluczowe ryzyko wskazuje 29 procent badanych. To właśnie te koszty najsilniej drenują marże i uniemożliwiają firmom budowanie kapitału zapasowego na trudniejsze czasy.
Niepewność potęguje otoczenie regulacyjne, w którym przedsiębiorcy z dużą obawą patrzą na obciążenia publiczne. Składki ZUS dla 29 procent badanych firm stanowią obecnie największą bolączkę, a równie dotkliwe są niekorzystne zmiany podatkowe wskazywane przez 23 procent oraz presja płacowa napędzana podwyżkami płacy minimalnej, którą zgłasza 19 procent. W efekcie skumulowana presja fiskalna i kosztowa jest postrzegana jako zagrożenie dla stabilności działalności przez niemal połowę firm, a obawy o utrzymanie płynności finansowej zgłasza 21 procent badanych.
CYNICZNYM OKIEM: Państwo woła o inwestycje, jednocześnie podnosi składki, płacę minimalną i podatki. Trudno wymagać od firm rozpędu, gdy każdy kwartał przynosi nowy dodatkowy hamulec ręczny.
Dlaczego inwestycje zamarły, a optymizm stał się warunkowy?
Dr hab. Waldemar Rogowski, główny analityk BIG InfoMonitor, ujmuje obecną sytuację bardzo dosadnie. „Firmy mają świadomość, że każdy dzień opóźnienia w płatności ze strony kontrahenta, przy tak wysokich kosztach finansowania i energii, generuje realną stratę, której nie da się już odrobić prostym wzrostem wolumenu sprzedaży” – komentuje analityk. Jak dodaje, słowem roku dla przedsiębiorców staje się dziś „odporność”, a optymizm obserwowany jeszcze niedawno ma charakter warunkowy i opiera się głównie na nadziei wyhamowania kosztów.
Negatywna ocena otoczenia gospodarczego i geopolitycznego deklarowana przez blisko 40 procent podmiotów przekłada się na konkretne decyzje strategiczne. Co trzeci przedsiębiorca ogranicza nakłady na modernizację, a ponad 13 procent całkowicie je wstrzymuje, w wyniku czego rynek mówi dziś o „inwestycyjnym hamulcu bezpieczeństwa”. Łącznie 45 procent badanych przyznaje, że obecny klimat gospodarczy skutecznie zniechęca ich do ekspansji oraz otwierania nowych projektów.
Sytuację dodatkowo pogarszają zatory płatnicze, które przybierają systemowy charakter. Wśród podmiotów stosujących odroczone terminy płatności, ponad połowa posiada należności przeterminowane o ponad miesiąc, a niemal 29 procent czeka na zapłatę ponad dwa miesiące. Dla blisko 74 procent badanych zatory są czynnikiem bezpośrednio wpływającym na kondycję biznesu, co w warunkach utrzymującej się drożyzny skłania zarządzających do coraz bardziej zachowawczych, a często radykalnych decyzji operacyjnych.
CYNICZNYM OKIEM: W kraju, w którym kontrahent traktuje fakturę jak nieobowiązkowy wniosek, rozdział o moralności płatniczej można spokojnie wyrwać z podręcznika ekonomii. Płynność finansowa stała się sztuką survivalu, a nie kompetencją zarządczą.
Reakcją firm jest gwałtowne zaostrzanie warunków współpracy, na które jeszcze rok temu rynek by się nie zgodził. W 2026 roku aż 76 procent przedsiębiorców planuje podjąć aktywne działania ograniczające ryzyko zatorów płatniczych, a 19 procent zamierza wprowadzić systemy przedpłat. Wnikliwa weryfikacja partnerów przed podpisaniem kontraktu staje się standardem, a informacja o wiarygodności płatniczej kontrahenta przestaje być narzędziem zarządzania ryzykiem, stając się elementem strategii przetrwania.
Aktualna sytuacja wymaga od zarządzających dużej zwinności i elastyczności operacyjnej, w tym odejścia od tradycyjnych modeli planowania. Kumulacja wysokich kosztów stałych oraz obciążeń fiskalnych sprawia, że priorytetem staje się efektywne zarządzanie kapitałem obrotowym. Bez ustabilizowania dyscypliny płatniczej i wyhamowania dynamiki wzrostu wydatków skłonność firm do podejmowania nowych projektów inwestycyjnych pozostanie na poziomie, który może utrudnić szybką modernizację polskiego biznesu oraz wdrażanie nowoczesnych technologii w nadchodzących miesiącach. To stawia poważne pytanie o tempo, w jakim polska gospodarka będzie w stanie nadrobić dystans technologiczny wobec bardziej rozwiniętych rynków regionu.
