Polska z deficytem 5,8% PKB. Tylko Rumunia w Europie wypada gorzej

Najnowsze dane Eurostatu i krajowych agencji statystycznych odsłaniają fiskalną mapę Europy, na której Polska zajmuje niepokojące drugie miejsce wśród krajów z największymi deficytami budżetowymi. Z wynikiem minus 5,8% PKB ustępujemy jedynie Rumunii, która odnotowała deficyt na poziomie 7,3%. To niemal dwukrotnie więcej niż unijny limit fiskalny wynoszący 3% PKB – próg, który miał być strażnikiem dyscypliny budżetowej w bloku, a który coraz więcej krajów traktuje jako pobożne życzenie.

Choć deficyty gwałtownie wzrosły w czasie pandemii, pozostają na wysokim poziomie ze względu na słaby wzrost gospodarczy, szoki energetyczne oraz rosnące wydatki na obronność – szczególnie w krajach położonych bliżej wojny na Ukrainie. W przypadku Polski motorem zadłużenia jest przede wszystkim gwałtowny wzrost wydatków wojskowych od 2022 roku. Jako jedno z państw frontowych NATO, kraj ten drastycznie zwiększył swój budżet obronny, co ilustruje, jak napięcia geopolityczne bezpośrednio przekładają się na salda fiskalne.

Europa wydaje więcej niż zarabia

Od Francji z deficytem 5,4%, przez Belgię z 5,7%, aż po Wielką Brytanię z identycznymi jak francuskie 5,4% – kilka dużych gospodarek odnotowuje deficyty niemal dwukrotnie wyższe od unijnego progu. Pełna lista krajów przekraczających limit 3% obejmuje również Austrię z 4,8%, Węgry z 4,4%, Słowację z 3,8%, Bułgarię z 3,6% oraz Włochy z 3,4%.

Wyższe deficyty zazwyczaj oznaczają większe zadłużenie, co podnosi koszty odsetek i ogranicza zdolność rządów do reagowania na przyszłe kryzysy. Dla krajów mocno zadłużonych tworzy to narastającą presję fiskalną, ponieważ obsługa długu pochłania coraz większą część budżetów.

CYNICZNYM OKIEM: Unijna reguła 3% PKB deficytu to jak limit prędkości na autostradzie – wszyscy wiedzą, że istnieje, większość go łamie, a mandaty dostają tylko ci, którzy nie mają odpowiednich znajomości w Brukseli.

Francja, Niemcy i Włochy – trzy największe gospodarki UE – wszystkie odnotowują deficyty, choć w bardzo różnym stopniu. Niemcy z wynikiem 2,8% pozostają tuż poniżej limitu, ale kraj, który od dawna szczycił się rozwagą fiskalną, ma za sobą trudne lata. Po szoku pandemicznym nastąpił kryzys energetyczny i wieloletnia recesja, a rząd kanclerza Friedricha Merza ominął słynny „hamulec bezpieczeństwa dla długu”, aby zwiększyć inwestycje w obronność.

Francja i Włochy borykają się z własnymi problemami. Niestabilność polityczna Francji i podzielona legislatura powodują ciągłe opóźnienia w nowelizacjach budżetu. Włochy od lat próbują obniżyć dług publiczny, który przy poziomie ponad 135% PKB jest drugim najwyższym w strefie euro po Grecji.

Norwegia jako fiskalne lustro europejskich porażek

Wśród gospodarek spoza UE wyróżnia się Wielka Brytania z deficytem 5,4% i długiem publicznym sięgającym około 100% PKB. Szwajcaria wypracowała skromną nadwyżkę w wysokości 0,5% dzięki wyższym od oczekiwań wpływom podatkowym z Genewy.

Prawdziwym ewenementem jest jednak Norwegia. Jej nadwyżka budżetowa wynosi oszałamiające 12,5%, zasilana dochodami z ropy naftowej w czasie gwałtownie rosnących cen energii. Ten wynik stoi w jaskrawym kontraście do reszty kontynentu i podkreśla, jak dostęp do zasobów naturalnych może radykalnie zmienić sytuację fiskalną kraju.

Bez dochodów z energii Norwegia odnotowywałaby jednak spory deficyt, co uwypukla, jak nietypowa jest jej pozycja.

CYNICZNYM OKIEM: Grecja z nadwyżką 3,2% PKB udziela teraz lekcji fiskalnej odpowiedzialności Francji i Polsce. Jeśli to nie jest najlepsza pointa dekady europejskiej gospodarki, trudno sobie wyobrazić lepszą.

Na drugim biegunie europejskiej mapy fiskalnej znajdują się Dania z nadwyżką 3,3%, Cypr z 2,4% oraz Irlandia z 1,2%. Portugalia, niegdyś symbol europejskich problemów budżetowych, dziś notuje deficyt zaledwie 0,5% – mniej niż Niemcy, Finlandia czy Holandia. Wszystkie dane dotyczą trzeciego kwartału 2025 roku i były najnowszymi dostępnymi w marcu 2026 roku. W obliczu trwającej wojny na Bliskim Wschodzie, rosnących cen energii i dalszej presji na wydatki obronne, kolejna aktualizacja tych liczb prawdopodobnie nie przyniesie Europie powodów do optymizmu.