W ciągu ostatnich piętnastu lat w Polsce zaszła cicha rewolucja – kobiety w wieku okołoemerytalnym coraz częściej pracują lub aktywnie szukają zatrudnienia. Jeszcze w 2010 roku aktywnych zawodowo było zaledwie 22 proc. kobiet w wieku 55–64 lata. Dziś to ponad 51 proc. – ponad dwukrotny wzrost, który zmienił strukturę polskiego rynku pracy.
Jak wskazuje raport Centralnego Instytutu Ochrony Pracy (CIOP), kluczowym motorem tej zmiany jest rosnący poziom wykształcenia kobiet. Polki z dyplomem wyższej uczelni utrzymują się na rynku pracy znacznie dłużej, korzystając z wyższych zarobków i stabilnych umów, podczas gdy wśród kobiet z niższym wykształceniem aktywność spada do 40–60 proc. To wyraźny podział pokoleniowy – praca przestaje być koniecznością, staje się wyborem, jeśli jest dobrze wynagradzana i oferuje choćby cień elastyczności.
CYNICZNYM OKIEM: Jeszcze niedawno kobieta po pięćdziesiątce była dla rynku pracy „trudnym przypadkiem”. Dziś stała się zasobem – nie dlatego, że rynek się nagle oświecił, tylko dlatego, że zaczęło brakować rąk do pracy.
Ekonomia dyktuje nowe nawyki
Wzrost płac i deficyt pracowników w latach 2022–2024 okazały się potężnym bodźcem. Dwucyfrowe podwyżki roczne zachęciły wiele kobiet, by wrócić do aktywności zawodowej, a firmy – by bardziej elastycznie podchodzić do wieku kandydatek. Rynek, który wcześniej preferował „młodych, dynamicznych i niedrogich”, zaczął dostrzegać wartość doświadczenia i lojalności.
W efekcie coraz więcej kobiet zbliżających się do emerytury nie tylko pracuje, ale często awansuje lub przebranżawia się. Paradoksalnie jednak, mimo tej aktywizacji, Polska wciąż pozostaje poniżej średniej unijnej o 11 punktów procentowych. Powody są dobrze znane: gorszy stan zdrowia, niskie uczestnictwo w szkoleniach, niedostateczne kompetencje cyfrowe – czyli dokładnie te bariery, które w teorii miały zniknąć dekadę temu.
CYNICZNYM OKIEM: Państwo mówi o „aktywności senioralnej”, jakby chodziło o pasję, a nie ekonomiczną konieczność. Tymczasem większość kobiet 55+ pracuje nie z miłości do rynku, tylko dlatego, że nie stać ich na sen o spokojnej emeryturze.
Polski raport przywołuje przykład Japonii, która dzięki programowi Womenomics wprowadziła zachęty podatkowe i elastyczne formy pracy dla kobiet. Efekt? Wskaźnik zatrudnienia kobiet 55–64 wzrósł tam do poziomu o połowę wyższego niż w Polsce, a w grupie 65+ – niemal pięciokrotnie.
To pokazuje, że aktywizacja kobiet w wieku okołoemerytalnym nie musi być tylko wynikiem presji rynku. Może być także efektem polityki, która zrozumie, że doświadczenie to nie obciążenie – a kapitał. W polskich warunkach to wciąż lekcja do odrobienia.
