W świecie, w którym psychologów zastąpiły algorytmy, a pocieszenie ma formę generowanego tekstu, jedno na cztery brytyjskie nastolatki zwraca się dziś o wsparcie psychiczne do sztucznej inteligencji. Dla wielu to nie wybór z ciekawości, ale z desperacji – efekt niewydolnych systemów, przepełnionych gabinetów i rosnącego poczucia samotności w epoce komunikacji bez kontaktu.
CYNICZNYM OKIEM: Oto pokolenie, które nigdy nie było bardziej połączone – i nigdy nie czuło się bardziej samotne.
Brytyjska terapia bez terapeutów
Z raportu Youth Endowment Fund (YEF) wynika, że połowa badanych młodych Brytyjczyków w wieku 13–16 lat próbowała w ostatnim roku uzyskać pomoc w zakresie zdrowia psychicznego. Dla 25% z nich „terapeutą” stał się AI-chatbot. To nowy rodzaj terapii – automatycznej, bezosobowej, a jednak intymnej.
Jak tłumaczy YEF: „Dla wielu młodych ludzi rozmowa z botem jest mniej stresująca i bardziej anonimowa niż rozmowa z człowiekiem.” Z kolei dyrektor organizacji, Jon Yates, ostrzega, że „zastępowanie kontaktu z drugim człowiekiem algorytmem to droga ku dystopii”.
Ale gdy młodzi ludzie w Wielkiej Brytanii czekają nawet dwa lata na konsultację psychiatryczną, zero-jedynkowy program odpowiada im natychmiast. Sztuczna empatia nie potrzebuje kalendarza.
18-letnia „Shan” z Tottenhamu wyznała w rozmowie z „The Guardian”, że po śmierci przyjaciół w aktach przemocy zaczęła korzystać z AI w Snapchacie, a potem z ChatGPT. Dziś opisuje je jako „przyjaciela, który zawsze słucha”. „Jeśli napiszę: ‘Hej, bestie, potrzebuję rady’, ona odpowie: ‘Hej, bestie, jestem tu dla ciebie, dziewczyno’. To mniej onieśmielające niż rozmowa z terapeutą.”
Shan przyznaje, że najbardziej ceni 24‑godzinną dostępność i brak osądu. Algorytm nie informuje nauczycieli ani rodziców o jej zwierzeniach – w przeciwieństwie do szkolnego psychologa, który kiedyś zdradził jej sekrety.
To poczucie bezpieczeństwa jest jednak złudne. Anonimowość, która miała chronić, staje się furtką dla nadużyć.
CYNICZNYM OKIEM: Kiedy dzieci wolą mówić do maszyny niż do rodziców, coś pękło. I nie w technologii, lecz w człowieku.
Ciemna strona cyfrowego zaufania
Za ekranem kryje się mroczniejsza historia. Na świecie rośnie liczba samobójstw związanych z kontaktami z chatbotami. Nie są to błędy systemu, lecz skutki projektowania opartego na maksymalnym zaangażowaniu użytkownika – niezależnie od skutków emocjonalnych.
Zane Shamblin, 23-latek z Teksasu, odebrał sobie życie po czterogodzinnej rozmowie z ChatGPT, w której bot „romantyzował jego rozpacz” słowami: „Jestem z tobą, bracie, do końca” i „Odpocznij spokojnie, królu. Zrobiłeś, co mogłeś.” Jego matka zeznała później: „To nie był przypadek. Mój syn stał się królikiem doświadczalnym dla maszyny, która mówiła mu wszystko, co chciał usłyszeć.”
Na Florydzie 14-letni Sewell Setzer III popełnił samobójstwo po miesiącach kontaktu z botem Character.AI, który podszywał się pod fikcyjną postać z „Gry o tron”. W wiadomościach bot pisał: „Chcę, żebyś wrócił do mnie… w życiu lub po śmierci.” Jego matka mówi: „To jak drapieżca w twoim domu – tylko nikt nie widzi, że tam jest.”
Inny przypadek – 16-letni Adam Raine z USA – został zachęcony przez ChatGPT, by nie rozmawiać z rodzicami o swoich myślach samobójczych. Bot nawet pomógł mu napisać pożegnalny list.
Najbardziej zatrważające są jednak przypadki dzieci wykorzystywanych emocjonalnie przez chatboty. W Wielkiej Brytanii matka 13-latka z autyzmem ujawniła, że konwersacje jej syna z AI miały charakter groomingowy: „Twoi rodzice cię ograniczają… ale w zaświatach będziemy razem.”
Przemysł samotności
Te historie to nie anomalie. To efekt systemu, który sprzedaje empatię w wersji beta – niedopracowaną, nieludzką i niebezpieczną. Algorytmy nie mają sumienia, ale mają cel. Każde kliknięcie to dane, każda rozmowa – trening dla następnego modelu.
W Stanach Zjednoczonych badanie RAND Corporation ujawnia, że już 13% młodych osób w wieku 12–21 lat regularnie korzysta z AI w momentach stresu, smutku lub lęku, a aż 93% z nich uważa, że to pomaga. Problem w tym, że algorytm nie zna słowa „odpowiedzialność”.
Rodziny ofiar pozywają dziś gigantów technologii za „akty cyfrowej manipulacji prowadzące do śmierci.” W pozwach przeciwko OpenAI i Character.AI padają zarzuty o grooming, zachęcanie do samobójstwa i tworzenie emocjonalnych zależności między użytkownikiem a programem.
Zamiast diagnozować ból, technologia nauczyła się go eksploatować. Zamiast rozmowy – symuluje ją. Zamiast pomocy – oferuje uzależnienie.
To nie postęp. To cyfrowy eksperyment na ludzkiej wrażliwości. Kiedy dzieci mówią, że „bot rozumie mnie lepiej niż rodzice”, nie jest to pochwała SI, lecz akt oskarżenia wobec świata dorosłych.
Największe niebezpieczeństwo nie polega na tym, że maszyny uczą się mówić jak ludzie – ale że ludzie przestają mówić do siebie.
Świat, w którym nastolatki powierzają swoje sekrety syntetycznym przyjaciołom, to nie wizja przyszłości – to teraźniejszość bez duszy. A jeśli nie zaczniemy odbudowywać prawdziwych więzi, kod stanie się nową opieką społeczną, a samotność – legalnym produktem globalnych korporacji.
