Grupa nigeryjskich naukowców postanowiła zmierzyć się z problemem, który od lat elektryzuje debatę publiczną na Zachodzie – kwestią przeciętnego iloraz inteligencji w Afryce Subsaharyjskiej. Ich zamiar był jasny: udowodnić, że dotychczasowe dane są przestarzałe, niepełne i krzywdzące dla kontynentu. Badacze wierzyli, że średnie IQ w Afryce jest znacznie wyższe, niż sugerowały wcześniejsze pomiary. Wynik, jaki uzyskali, okazał się jednak dokładnym przeciwieństwem tego, na co liczyli – i to właśnie sprawia, że ich praca stała się jednym z najbardziej niewygodnych badań ostatnich lat.
Temat powiązań między populacjami krajów rozwijających się a poziomem inteligencji mierzonej testami IQ od dawna stanowi pole minowe w zachodnim dyskursie. Polityczna lewica konsekwentnie odrzuca wszelkie próby takiej dyskusji, kwalifikując je jako przejaw rasizmu i ksenofobii. Progresywiści twierdzą, że dane na ten temat są sfabrykowane i stronnicze, a ich wykorzystywanie w kontekście polityki imigracyjnej jest niedopuszczalne. Tymczasem naukowcy z Nigerii – a więc badacze, których trudno posądzić o uprzedzenia wobec własnej populacji – nieświadomie dostarczyli argumentów drugiej stronie sporu.
Liczby, które mówią same za siebie
Wyniki nigeryjskiego badania są bezlitosne w swojej wymowie. Mediana IQ wszystkich uczestników wyniosła 69 punktów – niemal identycznie z wcześniejszymi, krytykowanymi danymi. Ponad 50 procent testowanych osób uzyskało wynik poniżej 70. Zaledwie 3 procent uczestników przekroczyło zachodnią średnią wynoszącą 100 punktów.
Aby uzmysłowić sobie skalę tych różnic, warto przywołać konkretny punkt odniesienia. Departament Obrony Stanów Zjednoczonych ustalił w swoich badaniach, że IQ na poziomie 80 to absolutne minimum, jakie musi posiadać rekrut, aby nadawać się do jakiejkolwiek pracy w wojsku. Nigeryjska mediana znajduje się jedenaście punktów poniżej tego progu.
Na drugim końcu spektrum znajduje się tak zwane IQ wybitne – wynik 130 lub więcej. Zaledwie 2 procent całej populacji ludzkiej mieści się w tej kategorii. To niemal 30 punktów powyżej najwyższych rezultatów uzyskanych w nigeryjskim badaniu.
CYNICZNYM OKIEM: Naukowcy chcieli obalić mit, a zamiast tego go zacementowali. To trochę jak strażak, który podpala dom, żeby udowodnić, że jest ognioodporny – i potem stoi z gaśnicą nad popiołami.
Problem z krytyką wcześniejszych danych polegał na zarzucie metodologicznym. Dane dotyczące niskiego medianowego IQ w Somalii – wynoszącego 67, a więc znacznie poniżej zachodniej średniej – były regularnie podważane, ponieważ pochodziły od uchodźców i migrantów opuszczających kraj, a nie z próby populacji pozostającej wewnątrz państwa. Argument brzmiał: badacie ludzi w najgorszej sytuacji życiowej, więc wyniki są zaniżone. Tyle że populacje w sąsiednich krajach, takich jak Dżibuti czy Etiopia, uzyskiwały niemal identyczne rezultaty.
Geny, środowisko i niewygodna statystyka
Faktem potwierdzonym przez badania jest, że IQ jest w dużej mierze uwarunkowane genetycznie – około 80 procent wyniku testu determinują geny, a pozostałe 20 procent to wpływ środowiska i doświadczeń życiowych. Co istotne, nie oznacza to automatycznie, że trudne dzieciństwo prowadzi do niższego IQ. Badania nad ludźmi sukcesu pokazują zaskakujący wzorzec – około 75 procent z nich pochodzi z trudnych środowisk, w tym ze skrajnej biedy. Wysokie IQ potrafi się przebić nawet przez najtrudniejsze okoliczności.
Sam test IQ mierzy zdolności poznawcze, nie zaś wszystkie możliwe formy inteligencji. Jest to jednak prawdopodobnie najlepsza dostępna miara do przewidywania szybkości myślenia, rozpoznawania wzorców i sukcesów w szkolnictwie wyższym – przede wszystkim w dziedzinach STEM. Co równie istotne, IQ zmienia się bardzo nieznacznie z upływem czasu i wiekiem.
Postępy w edukacji rzadko prowadzą do wzrostu wyniku – w najlepszych scenariuszach mowa o zaledwie 5 do 10 punktów. To oznacza, że żadne programy pomocowe ani reformy edukacyjne nie są w stanie radykalnie zmienić obrazu populacji o niskim średnim IQ.
CYNICZNYM OKIEM: Edukacja podnosi IQ o 5-10 punktów. Przy medianie 69 to jak dolewanie wody do pustego basenu łyżeczką do herbaty – technicznie postęp, praktycznie bez znaczenia.
Niższe IQ wykazuje udokumentowaną korelację z większą skłonnością do działalności przestępczej i impulsywnej przemocy. To statystyczny fakt, który trudno zignorować w imię liberalnych cnót – jest zbyt niebezpieczny, by go lekceważyć. Nie oznacza to oczywiście, że wszystkie osoby o niskim IQ są niebezpiecznymi przestępcami lub że nie mogą funkcjonować w społeczeństwie. Wielu z pewnością potrafi. Problem tkwi jednak w średnich i w skali ryzyka.
Pytanie, które wyłania się z tych danych, dotyczy bezpośrednio polityki imigracyjnej krajów zachodnich. Czy warto ryzykować masową imigrację z krajów o udokumentowanym niskim średnim IQ, biorąc pod uwagę statystycznie zwiększone prawdopodobieństwo problemów społecznych? Zwolennicy restrykcyjnej polityki imigracyjnej argumentują, że logiczna odpowiedź jest jednoznacznie negatywna.
W ich optyce narody zachodnie powinny szukać najlepszych z najlepszych wśród potencjalnych źródeł imigracji. Lojalność wobec nowego kraju i chęć integracji powinny znajdować się na czele listy kryteriów. IQ – zdaniem zwolenników tego podejścia – również powinno być brane pod uwagę jako jeden z mierzalnych wskaźników, a jedyne powody, by je odrzucać, mają charakter wyłącznie ideologiczny, nie praktyczny.
