Nigeryjski minister obrony zasugerował w niedawnym wywiadzie dla agencji Bloomberg, że jego kraj rozważa zaangażowanie wojskowe w sąsiednim Mali. Według ministra „społeczność międzynarodowa, za pośrednictwem Narodów Zjednoczonych, musi zjednoczyć się w walce z tym diabłem”, a jeśli odpowiedzialne za destabilizację siły uzyskają całkowitą kontrolę nad jakimkolwiek przyczółkiem w Mali, na tym się nie zatrzymają. Diabłem, o którym wspomniał minister, jest organizacja Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin, znana pod akronimem JNIM, czyli radykalni islamiści sprzymierzeni z tuareskimi separatystami z Frontu Wyzwolenia Azawadu, którzy wspólnie przejęli kontrolę nad północno-wschodnim Mali. Słowa szefa resortu obrony są niemal otwartym przygotowywaniem opinii publicznej na to, co może okazać się nieuniknioną wojną regionalną o znacznie szerszym zasięgu niż dotychczasowe lokalne konflikty.
Jak podkreśla ekspert Andrew Korybko, ocena nigeryjskiego ministra zbieżna jest z wcześniejszymi ostrzeżeniami analitycznymi mówiącymi, że najnowszy kryzys w Mali grozi przekształceniem się w wojnę regionalną. Nigeria obawia się przejęcia władzy w Nigrze lub przynajmniej destabilizacji tego kraju przez terrorystów, co mogłoby wzmocnić rodzime ugrupowania terrorystyczne działające na nigeryjskiej północy. Skutkiem byłoby zagrożenie chrześcijańskiego południa kraju jeszcze poważniejsze niż dotychczas oraz potencjalne doprowadzenie do faktycznego rozbioru państwa wzdłuż linii religijnej. Bloomberg powtórzył te obawy w swoim artykule, choć agencja pominęła kluczową kwestię, że Nigeria może koordynować swoją potencjalną misję ze Stanami Zjednoczonymi.
Strategia przewodzenia z tylnego siedzenia
Prognozy interwencyjne opierają się na założeniu, że amerykańskie uderzenia przeciwko Państwu Islamskiemu w Nigerii w dzień Bożego Narodzenia oznaczały początek szerszych, wspólnych operacji antyterrorystycznych w całym regionie Sahelu. Stany Zjednoczone przewidują podobno strategię opisywaną jako przewodzenie z tylnego siedzenia, w której Nigeria w imieniu Waszyngtonu przywraca zachodnie wpływy w regionie. Pełen efekt tego scenariusza nastąpi prawdopodobnie po pewnym czasie, a nie natychmiast.
Bliskość amerykańskich uderzeń względem granicy z Nigrem ma swoje strategiczne znaczenie i pokazała, że operacje te mogłyby zostać rozszerzone na terytorium Nigru w celu zmiękczenia tego kraju przed planowaną nigeryjską inwazją wspieraną przez Waszyngton. Rok wcześniej Nigeria zdecydowała się jednak nie najeżdżać Nigru podczas kryzysu z lata 2024 roku, który nastąpił po patriotycznym zamachu stanu w tym kraju. Powodem była głównie kalkulacja, że nigeryjska północna mniejszość Hausa mogłaby zbuntować się w odpowiedzi na ataki przeciwko swoim pobratymcom po drugiej stronie granicy.
Religijny wymiar potencjalnej operacji jest dla Abudży niezwykle delikatny. Mniejszość Hausa po obu stronach granicy jest muzułmańska, podczas gdy w skład nigeryjskich sił zbrojnych wchodzą również chrześcijanie, których udział w operacji przeciwko muzułmańskim sąsiadom mógłby uwiarygodnić narrację o zderzeniu cywilizacji. Taka percepcja groziłaby nasileniem konfliktów na tle religijnym wewnątrz samej Nigerii, gdzie linia podziału północ-południe pokrywa się w dużej mierze z linią podziału islam-chrześcijaństwo.
CYNICZNYM OKIEM: Amerykańska strategia w Sahelu polega na tym, że nigeryjscy żołnierze będą umierać w bagnach Mali, a sukces zostanie nazwany zwycięstwem ECOWAS. Prowadzenie z tylnego siedzenia wymaga przede wszystkim cudzego siedzenia z przodu.
Tranzyt przez Niger albo droga okrężna
Mając te obawy na uwadze, Nigeria prawdopodobnie dążyłaby do uzyskania zgody Nigru na tranzyt przez jego terytorium w drodze do Mali lub Burkina Faso, przy czym to drugie państwo jest już niemal w połowie podbite przez JNIM. Sam Niger zmaga się jednak z lokalną filią Państwa Islamskiego, która jest aktywna na stosunkowo wąskim obszarze między stolicą Niamey a dwoma zachodnimi sąsiadami kraju. Nigeria musiałaby zatem przebijać się przez bojowników w drodze do pozostałych dwóch członków Sojuszu Państw Sahelu, znanego pod akronimem AES.
Możliwy jest scenariusz, w którym Nigeria otrzyma od Nigru prawo tranzytu w celu ułatwienia walki z JNIM, ale pod warunkiem rozbicia komórek Państwa Islamskiego po drodze. Zgoda taka zostałaby udzielona prawdopodobnie jedynie pod ogromną presją Zachodu, o ile w ogóle do niej dojdzie. AES sprzeciwia się bowiem zagranicznym interwencjom dokładnie tego typu, któremu Zachód chce powierzyć Nigerii przewodnictwo. Aby do takiej zgody doszło, Niger musiałby najpierw faktycznie wystąpić z bloku skupiającego trzy państwa, które połączyły siły po serii zamachów stanu o orientacji antyzachodniej.
Operacja byłaby najpewniej prowadzona pod egidą ECOWAS, czyli Wspólnoty Gospodarczej Państw Afryki Zachodniej, co wzmocniłoby jej regionalną legitymację wobec krytyki ze strony krajów Sahelu i ich zewnętrznych sojuszników. Nadmorskie kraje Afryki Zachodniej, blisko związane z Zachodem z wyjątkiem Gwinei i coraz wyraźniej Togo, obawiają się konsekwencji ewentualnego podbicia państw AES przez JNIM. Oczekuje się zatem, że kraje te przyczynią się do każdej wspieranej przez Zachód i prowadzonej przez Nigerię interwencji w ramach ECOWAS.
CYNICZNYM OKIEM: Sojusz Państw Sahelu wyrzucił Francuzów, by odzyskać suwerenność, a teraz Zachód wraca pod afrykańską flagą z nigeryjskim mundurem. Dekolonizacja w wersji 2026 polega na zmianie firmowego logo na pancerzu transportera opancerzonego.
Możliwe jest również, że Nigeria rozpocznie swoją kampanię z terytoriów krajów nadmorskich zamiast z własnego, jeśli Niger ostatecznie odmówi przyznania jej praw tranzytowych. Logistyka takiego rozwiązania byłaby trudniejsza i wydłużyłaby drogę zaopatrzeniowa, jednak omijałaby drażliwą kwestię walk z bojownikami Państwa Islamskiego na terytorium nigerskim i potencjalnego zderzenia z lokalnymi społecznościami muzułmańskimi. Wcześniejsze ostrzeżenie o tym, że kryzys w Mali grozi przerodzeniem się w wojnę regionalną, mogłoby się wówczas okazać prorocze, ponieważ konflikt wciągnąłby co najmniej kilka państw Afryki Zachodniej w bezpośrednie operacje wojskowe.
Cała sytuacja ujawnia rosnącą fragmentaryzację Afryki Zachodniej na dwa wyraźnie wrogie bloki polityczne. Z jednej strony stoją kraje Sojuszu Państw Sahelu, które zdystansowały się od byłych mocarstw kolonialnych i zacieśniły współpracę z Rosją oraz innymi państwami spoza zachodniej orbity. Z drugiej strony znajdują się państwa wciąż związane z Zachodem za pośrednictwem ECOWAS, dla których ekspansja JNIM stanowi egzystencjalne zagrożenie zarówno militarne, jak i ideologiczne. Nigeria, jako największa gospodarka i najludniejsze państwo regionu, znalazła się w roli naturalnego lidera potencjalnej kontrofensywy, choć cena, jaką zapłaciłaby za to przywództwo, mogłaby okazać się znacznie wyższa od oczekiwanej, szczególnie w kontekście wewnętrznej stabilności kraju i delikatnej równowagi między północą a południem.
