Księżyc dyryguje życiem lelka. Bez pełni ptak wpada w hibernację

Światło Księżyca w decydującym stopniu wyznacza rytm życia lelka rdzawoszyjego, wpływając na jego żerowanie, migracje i lęgi – wynika z badań opublikowanych na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Science Advances”. Odkrycie zmienia sposób patrzenia na biologię ptaków nocnych i otwiera nowe pytania o wrażliwość gatunków na zmiany warunków świetlnych w środowisku naturalnym.

Lelek rdzawoszyi to nocny ptak z rzędu lelkowych, gniazdujący głównie na Półwyspie Iberyjskim oraz w północnej Afryce, a zimujący w Afryce Zachodniej. Dorasta do około 30 cm długości i jest uważany za mistrza kamuflażu ze względu na upierzenie przypominające korę i suchą ściółkę leśną. Żeruje w locie, polując na owady, a w ciągu dnia pozostaje nieruchomy na ziemi lub gałęziach, nie buduje również gniazd, składając jaja bezpośrednio na podłożu.

Dekada obserwacji w Parku Narodowym Doñana

Badania tego gatunku przez ponad dekadę prowadził międzynarodowy zespół naukowców z Hiszpanii, Szwecji i Niemiec. Zespół koncentrował się na populacji zamieszkującej Park Narodowy Doñana w Hiszpanii, jeden z najważniejszych obszarów chronionych Półwyspu Iberyjskiego.

Dzięki zaawansowanym rejestratorom ornitolodzy 24 godziny na dobę śledzili aktywność, temperaturę ciała i zachowanie ptaków. Zebrane dane powiązali następnie z 29-dniowym cyklem faz Księżyca, uzyskując bezprecedensowy obraz nocnego życia gatunku.

Analiza pokazała, że w czasie pełni lelki przez większą część nocy polują, korzystając z naturalnego oświetlenia. W okresach bez intensywnego światła księżycowego ich aktywność gwałtownie spada, a żerowanie ogranicza się do krótkich momentów o świcie i zmierzchu, gdy poziom światła pozostaje wystarczający do skutecznego łapania owadów w locie.

Współautor badania dr Anders Hedenström wyjaśnił zasadniczą różnicę między lelkami a innymi nocnymi zwierzętami. „W przeciwieństwie do nietoperzy, lelki nie radzą sobie w całkowitej ciemności. Bez światła Księżyca nie są w stanie zdobyć wystarczającej ilości pokarmu i pokryć zapotrzebowania energetycznego” – stwierdził naukowiec, wskazując na biologiczne ograniczenia tego gatunku w porównaniu z echolokującymi ssakami.

CYNICZNYM OKIEM: Przez tysiące lat lelek dostosował się do naturalnego zegara Księżyca, a człowiek właśnie zalewa jego świat światłem reklam i latarni ulicznych. Ewolucja nie nadąża za sklepowymi witrynami otwartymi całą dobę.

Hibernacja, migracja i synchronizacja lęgów

W najciemniejsze noce ptaki ograniczają ruch do minimum oraz obniżają temperaturę ciała, przechodząc w stan oszczędzania energii. Mechanizm ten przypomina krótkotrwałą hibernację, co wśród ptaków jest bardzo rzadkim zjawiskiem fizjologicznym.

Kiedy pełnia powraca na nocne niebo, lelki znowu zwiększają intensywność żerowania i systematycznie odbudowują zapasy energetyczne. Badaczy najbardziej zaskoczyło, jak silnie ciemność determinuje tę strategię i że powtarza się ona co miesiąc w cyklu zsynchronizowanym z fazami satelity Ziemi.

Księżyc wyznacza także zwyczaje migracyjne lelków, kształtując terminy ich wędrówek między kontynentami. Wiosenna wędrówka ptaków z Afryki Zachodniej rozpoczyna się zwykle dwa tygodnie po pełni, dokładnie w momencie, gdy bilans energetyczny po okresie głodu zostaje odbudowany do poziomu umożliwiającego dalekie loty.

Rytm naturalnego satelity Ziemi określa również rozród tych ptaków, wpływając na sukces lęgowy całych populacji. Termin składania jaj u lelków jest zsynchronizowany z fazami Księżyca, które wpływają na aktywność nocnych owadów, dzięki czemu pisklęta wykluwają się w okresie największej dostępności pokarmu w środowisku.

Autorzy publikacji w swoich wnioskach końcowych podkreślili, że gatunki nocne są szczególnie wrażliwe na zmiany warunków świetlnych. Coraz szersza obecność sztucznego oświetlenia w środowisku, znana jako zanieczyszczenie świetlne, oraz postępujące zmiany klimatu mogą zakłócać cykl życiowy tych precyzyjnie dostrojonych do natury ptaków, stwarzając zagrożenie dla ich przetrwania w perspektywie najbliższych dekad.