Wraz z nadejściem lata zbliża się sezon na komary, a obawy o podrażnienia skóry i wpływ środków chemicznych na środowisko napędzają rosnące zainteresowanie naturalnymi alternatywami. Choć syntetyczne preparaty wciąż uchodzą za złoty standard, badacze przyglądają się roślinnym zamiennikom. Nowe badanie wskazuje, że olejek paczulowy może być równie skuteczny jak standardowe środki odstraszające owady.
Wyniki opublikowane w czasopiśmie „ACS Omega” pokazały, że olejek paczulowy dodany do balsamu bazowego zapewniał pełną ochronę przed komarami nawet przez trzy godziny. Mechanizm jest tu zaskakująco prosty w opisie. Ziemisty zapach olejku wydaje się blokować zdolność komarów do wykrywania ludzkiej skóry, działając niczym peleryna niewidka.
Na allegro tego pełno… (to nie reklama niestety)
Tak opisuje to główna autorka badania, Lizandra Lima Santos, chemiczka z Uniwersytetu Federalnego w Amapá w Brazylii. Podobnie działają dotychczasowe repelenty roślinne, takie jak cytronela czy eukaliptus, lecz mają one tendencję do szybszej utraty zapachu. To właśnie ulotność efektu była dotąd ich największą słabością.
Jak wyglądał eksperyment?
Zespół Santos rozwiązał problem znikającego zapachu w prosty sposób. Olejek paczulowy ma bowiem to samo ograniczenie co inne preparaty roślinne. Połączenie go z bezzapachową bazą kremową stworzyło stabilny balsam, który utrzymuje swój zapach przez dłuższy czas.
Sama procedura badawcza była dość bezkompromisowa dla ochotników. Osoby w wieku od 20 do 35 lat wkładały ramiona do klatek zawierających 50 głodnych komarów gatunku Aedes aegypti na 30 minut. Test trwał łącznie trzy godziny, podzielone na sześć półgodzinnych interwałów.
Podczas każdego z nich naukowcy rejestrowali każde lądowanie i ukąszenie owada. Jako punkt odniesienia służył komercyjny środek na bazie DEET. Aby wyniki były wiarygodne, ochotników poinstruowano, by przez 12 godzin przed testem nie używali kremów nawilżających ani innych produktów stosowanych miejscowo.
CYNICZNYM OKIEM: Postęp w walce z komarami wciąż wymaga ludzi gotowych włożyć rękę do klatki z pięćdziesięcioma głodnymi owadami. Nauka bywa mniej elegancka, niż sugeruje słowo balsam.
Wyniki zaskoczyły samych badaczy. Lima Santos przyznała, że wysoki poziom ochrony przy niskich dawkach był nieoczekiwany, ponieważ naturalne repelenty zwykle wymagają większych ilości, by dorównać preparatom syntetycznym. Co istotne, badanie nie określiło dokładnego dawkowania użytego olejku.
Autorzy zachowują przy tym ostrożność w wnioskach. Wąska grupa demograficzna ochotników i kontrolowane warunki laboratoryjne sprawiają, że rzeczywiste rezultaty mogą się różnić. „Zaobserwowanie pełnej ochrony przez trzy godziny było szczególnie zachęcające” – powiedziała Santos w komunikacie prasowym, zapowiadając dalsze testy bezpieczeństwa przed jakimkolwiek komercyjnym wykorzystaniem.
Warto dodać, że syntetyczna konkurencja nie pozostaje bez naukowego wsparcia. Amerykańska Agencja Ochrony Środowiska przeprowadziła szeroką ocenę DEET i ustaliła, że zawierające go produkty nie stanowią zagrożenia dla zdrowia ogółu społeczeństwa, w tym dzieci i kobiet w ciąży, o ile są stosowane zgodnie z instrukcją na etykiecie.
Ostrożność dla wrażliwej skóry
Mimo obiecujących wyników dermatolodzy zalecają umiar. Olejek paczulowy, jak wiele olejków eterycznych, jest udokumentowanym alergenem kontaktowym. Jak przekazała „The Epoch Times” dr Tanya Kormeili, certyfikowana dermatolożka z Santa Monica, substancja ta może powodować alergiczne lub drażniące zapalenie skóry.
Objawy bywają nieprzyjemne, choć zwykle łagodne. „Objawia się to zaczerwienieniem, swędzeniem, łuszczeniem, obrzękiem, a rzadko nawet pęcherzami” – wyjaśniła ekspertka, która nie brała udziału w badaniu. Dodała przy tym, że reakcje mogą być silniejsze u osób z egzemą lub wrażliwą skórą, a powtarzająca się ekspozycja potrafi je z czasem nasilać.
Kormeili radzi zachować szczególną czujność osobom z alergią na substancje zapachowe lub historią reakcji na olejki eteryczne. Zaleca wykonanie testu płatkowego na małym obszarze skóry przed szerszym użyciem. Sugeruje również nakładanie preparatów na odzież zamiast bezpośrednio na skórę, co ogranicza ekspozycję i może wzmocnić efekt odstraszający.
CYNICZNYM OKIEM: Naturalne nie znaczy bezpieczne. Ta sama roślinna cudowność, która ukrywa nas przed komarami, potrafi pokryć skórę pęcherzami, byle tylko zachować etykietę zdrowej alternatywy.
Inni specjaliści przypominają o sprawdzonych metodach profilaktyki. Dr Shamsa Kanwal z portalu MyPsoriasisTeam.com radzi stosować repelenty zarejestrowane przez Agencję Ochrony Środowiska, nosić długie rękawy i spodnie oraz unikać pór największej aktywności owadów. Kluczowe jest też usuwanie stojącej wody w pobliżu domu i montowanie moskitier w oknach.
Na koniec ekspertka zwraca uwagę na kwestię zdrowotną, której nie wolno bagatelizować. Niektóre osoby silnie reagują na ślinę komarów. Przy intensywnym obrzęku, gorączce, rozprzestrzeniającym się zaczerwienieniu lub trudnościach w oddychaniu Kanwal zaleca konsultację z lekarzem w celu opracowania planu zapobiegania ukąszeniom i ich leczenia.
