W Iranie od dwóch dni nie działa internet. To nie problem techniczny, lecz decyzja polityczna. Państwo odcięło się od świata w momencie, gdy ulice ponad stu miast wypełniły się gniewem. Wraz z ciszą informacyjną przyszła nowa fala strachu – półki w sklepach pustoszeją, bankomaty stoją martwe, a mieszkańcy próbują zgromadzić choć odrobinę gotówki i jedzenia, zanim nadejdzie coś gorszego.
CYNICZNYM OKIEM: W każdym kraju blackout internetu jest ostatnim etapem iluzji kontroli – chwilą, w której władza już nie panuje nad rzeczywistością, tylko nad przekazem.
Cisza, która zagłusza. Gospodarka na respiratorze
Ten „cyfrowy sabotaż” rozciąga się na cały kraj. ATMy przestały działać, bo nie mają połączenia z systemem bankowym. Karty płatnicze stały się bezużyteczne. W niektórych miastach widać tłumy szturmujące sklepy spożywcze – nie z głodu, ale z paniki. Ludzie chcą cokolwiek, co można trzymać w domu i wymienić, gdy pieniądz przestaje mieć wartość.
Z nielicznych miejsc, skąd jeszcze udało się przemycić nagrania, płyną obrazy chaosu: płonące budynki w Mashhadzie, strzały w Zahedanie, zamieszki w Shiraz. Dziennikarze z BBC mówią o „mgle informacyjnej”. Każda wiadomość to półprawda, każdy wpis – ryzyko.
Tymczasem reżim Ajatollaha tłumaczy wszystko jak zawsze: „To Zachód, to Amerykanie, to Izrael.” Władza widzi w proteście cudze ręce, nigdy własne błędy.
Kryzys walutowy nie jest nowy. Irański rial od miesięcy traci wartość szybciej niż ludzie zdążą liczyć. Ale teraz strach przybrał wymiar codzienny – nie da się wypłacić oszczędności, nie da się zapłacić kartą, nie da się kupić paczki ryżu.
Świat zobaczył już podobne scenariusze – Wenezuela, Liban, Syria. W Iranie mechanizm jest ten sam: zaufanie gaśnie szybciej niż prąd. Społeczeństwo bez sieci to społeczeństwo bez rynku, a gospodarka bez dostępu do informacji zaczyna się dusić.
CYNICZNYM OKIEM: W teorii odcięcie internetu ma powstrzymać bunt. W praktyce – jedynie przyspiesza moment, w którym ludzie przestają wierzyć w system.
Narracja Ajatollaha
Najwyższy przywódca, Ali Chamenei, zamieścił w sieci – paradoksalnie, bo w kraju bez sieci – wpis, w którym oskarżył USA i Izrael o podżeganie do chaosu. W przemówieniu nazwał protestujących „wandalami” i „sabotażystami”, powtarzając starą mantrę o „obcych wpływach”.
„Dziś, jak i w przeszłości, Amerykanie mylą się w swoich kalkulacjach dotyczących Iranu” – oświadczył tonem człowieka, który od lat widzi winnych wszędzie, tylko nie w Teheranie.
Za tą retoryką kryje się jedno przesłanie: reżim nie ustąpi. Chamenei zapowiedział, że Iran „nie cofnie się” mimo protestów, które zyskały już wymiar masowy – choć wciąż nie tak duży, jak pamiętne powstania z 2022 roku.
Internetu nie ma, ale plotki rozchodzą się szybciej niż dane. Kilka zagranicznych portali – w tym FOX News – powołując się na anonimowe źródła, sugeruje, że Chamenei „szuka drogi do Moskwy.” Rzekomo miałby uciec, gdy tylko sytuacja „stanie się nie do utrzymania.”
To oczywiście brzmi jak myślenie życzeniowe Zachodu. Ajatollah, budujący przez dekady mit duchowego męczennika, raczej zginie z mikrofonem w ręku niż ucieknie z kraju. Ale sam fakt, że takie spekulacje w ogóle krążą, świadczy o tym, że nawet w systemie totalnym zaczyna brakować wiary w nieśmiertelność władzy.
CYNICZNYM OKIEM: Kiedy plotki o ucieczce stają się walutą dyskusji, to znak, że system wciąż stoi – ale już tylko siłą własnego mitu.
Protest, który nie potrzebuje internetu
Zachód lubi sądzić, że rewolucje zaczynają się w sieci, a gasną, gdy odetnie się sygnał. Iran pokazuje coś odwrotnego: kiedy znika internet, pozostaje gniew.
Wbrew intencjom władz, wyłączenie łączności nie zlikwidowało oporu – przeciwnie, uczyniło go bardziej organicznym, lokalnym, niekontrolowalnym. Ludzie organizują się intuicyjnie, jak płomień rozchodzący się po suchym polu. Każdy posterunek policji to punkt zapalny, każde milczenie rządu – nowa iskra.
Dziś Iran przypomina organizm w stanie uśpienia. Internet nie działa, gospodarka umiera, a społeczeństwo żyje w stanie kompromisu z absurdem. Z zewnątrz widać tylko dym, z wewnątrz – determinację.
Świat może się chwilowo odwrócić, bo nic nie widać przez czarną zasłonę cenzury. Ale ta cisza nie potrwa wiecznie. W końcu ktoś znów podłączy przewód, a wtedy cała zebrana frustracja wypłynie jednym strumieniem, w pełnej rozdzielczości.
CYNICZNYM OKIEM: Każdy reżim, który wyłącza internet, wierzy, że odcina ludzi od prawdy. Tak naprawdę odcina siebie od rzeczywistości.
