W świecie, który szybko się starzeje, to właśnie pokolenie najstarszych obywateli staje się nie tylko beneficjentem obecnych przemian, ale i motorem zjawisk, które głęboko wpływają na politykę, gospodarkę i społeczeństwo. Prof. Jiang Xueqin zadaje kluczowe pytanie: czy nasz świat nie jest właśnie porywany przez gerontokrację, która prowadzi do licznych nierówności i napięć?
Ceny nieruchomości, rynki akcji i wzrost nierówności: przegrani i wygrani
Na pierwszy rzut oka rosnące ceny mieszkań i akcji mogą wydawać się oznaką dobrobytu. Prof. Jiang przypomina, że ten wzrost to nic innego jak efekt boomu dla najbogatszych i najstarszych, którzy kontrolują znaczne zasoby.
„Mamy wyższe ceny nieruchomości i wyższe wyceny na rynku akcji, co oznacza większą nierówność majątkową. To jest problem, który odbija się na jakości życia zwykłych ludzi i dostępności mieszkań.”
Finansowa elita w emeryckim wieku „tworzy sobie fortecę”, podczas gdy młodsi coraz trudniej wkraczają na rynek nieruchomości czy akcji. To tylko pogłębia społeczne podziały.
Gospodarka bez pracujących? Spowolnienie i narastające długi
Profesor Jiang diagnozuje spadek realnego wzrostu gospodarczego jako konsekwencję malejącego udziału aktywności „realnej” pracy w gospodarce.
„Mamy inflację, spadającą liczbę urodzeń i rosnące zadłużenie publiczne oraz prywatne – to strukturalne wyzwania, które są często maskowane politycznymi narracjami.”
Niższa dzietność oznacza mniejszą przyszłą siłę roboczą, a rosnące zadłużenie krępuje swobodę rządzenia i inwestowania.
Instytucje, migracje i kontrowersje – wielowymiarowe skutki gerontokracji
Z punktu widzenia zmian instytucjonalnych, profesor wskazuje na prywatyzację oraz rozbiórkę aktywów, które często odbywają się w atmosferze biurokratycznych kłamstw i manipulacji.
Imigracje masowe jego zdaniem nie są tylko naturalnym procesem społecznym, ale strategią zapewniania taniej siły roboczej dla starzejących się społeczeństw. Kontrowersje potęgują tzw. teorie „wielkiej wymiany” czy eutanazji „dla biednych”, które choć skrajne i niepotwierdzone, odzwierciedlają społeczne lęki i frustracje.
Teorie wyjaśniające upadek Zachodu – od neoliberała do spiskowca
Prof. Jiang systematyzuje kilka wątków:
- Neoliberalizm, który opiera się na przekonaniu, że wzrost gospodarczy rozwiąże wszelkie problemy społeczne.
- Techno-feudalizm, gdzie wielkie korporacje technologiczne kontrolują obywateli poprzez własność i infrastrukturę cyfrową.
- Światowy rząd według narracji spiskowych – Organizacja Narodów Zjednoczonych jako ośrodek globalnej władzy eliminującej suwerenność narodową.
- Wielka wymiana ludności, zakładająca zastępowanie „niewygodnych” grup demograficznych „bardziej posłusznymi”.
- Biurokratyczna niekompetencja będąca skutkiem obniżenia jakości działania instytucji.
Niektóre elementy tych teorii mają swoje odzwierciedlenie w rzeczywistości, inne bywają selektywnie popularne w różnych grupach politycznych czy społecznych.
CYNICZNYM OKIEM: Jak zawsze, świat to nie jeden antagonista, ale zlepek interesów i emocji. Najstarsze pokolenia, które zatrzymały ogromne zasoby i władzę, z jednej strony kurczowo się ich trzymają, nie chcąc oddać sterów, ale z drugiej oczekują wsparcia i opieki od młodszych. Taka gerontokracja rysuje teoretycznie stabilną taflę, pod którą zaczynają pękać fundamenty demokratycznych społeczeństw.
Kto korzysta na tej gerontokracji?
Prof. Jiang wskazuje na bogatych emerytów jako kluczową grupę interesu, która korzysta z podnoszących się cen nieruchomości i akcji – posiadając zazwyczaj więcej niż jeden dom i znaczące portfele inwestycyjne.
Ich wpływ na politykę jest ogromny, co widać najlepiej na przykładzie krajów zachodnich, gdzie emerytowany establishment zarządza jak państwo w państwie – co prowadzi do nieefektywności i oporu wobec zmian.
Demografia kontra gospodarka – wyzwania przyszłości
Wykresy pokazujące starzenie się społeczeństwa i malejący przyrost naturalny to nie tylko dane statystyczne. To zapowiedź zmian fundamentalnych:
- Mniej pracowników, by napędzać system emerytalny.
- Rosnąca presja na systemy opieki zdrowotnej i świadczeń społecznych.
- Coraz większe zadłużenie państw, które nie mają już siły ani chęci do reform.
Profesor przywołuje przykłady takich zjawisk na całym świecie – od Stanów Zjednoczonych, po Japonię i europejskie kraje.
Gerontokracja w praktyce – starzy u władzy
Zdjęcia i opisy emerytowanych polityków, którzy pełnią najważniejsze role dzięki trwaniu na posterunku do śmierci, są obrazem świata, w którym decyzje podejmują osoby coraz mniej zdolne do efektywnego działania i adaptacji.
To powoduje stagnację, niechęć do ryzyka i tendencję do konserwatyzmu, które hamują rozwój i reagowanie na nowe wyzwania.
Prof. Jiang opisuje, że reakcyjność gerontokracji prowadzi do wzrostu kontroli społecznej i państwa policyjnego, gdzie wolność osobista zostaje ograniczana pod pretekstem bezpieczeństwa i troski o zdrowie publiczne.
Technologie inwigilacji, prawo ograniczające wolność słowa, a także cyfrowe waluty kontrolujące finanse zwykłych obywateli, to elementy tej wizji przyszłości.
Imigracja i siła robocza – nowy wymiar konfliktu
Wyzwania demograficzne zmuszają kraje do masowej imigracji taniej siły roboczej, co wywołuje napięcia społeczne i kulturowe.
Profesor wskazuje, że nie chodzi wyłącznie o ekonomię, ale o konflikt między grupami o różnej skłonności do posłuszeństwa i kontroli, który może przekształcić się w szerokie społeczne tarcia.
CYNICZNYM OKIEM: Gerontokracja jako reżim starców, którzy choć słabsi fizycznie, trzymają w garści cały system, przypomina teatr, w którym aktorzy nie masz zamiaru zejść ze sceny, nawet gdy kurtyna opadła dawno temu. W tym przedstawieniu zwykli ludzie są nie tylko widzami, ale często ofiarami i pionkami.
Prof. Jiang Xueqin rzuca nam brutalne światło na procesy, które kierują współczesnym światem ku powolnemu upadkowi starego porządku. To czas refleksji nad tym, jakimi wartościami kierować społeczeństwa i czy starość może i powinna trzymać władzę w ręku każdego z nas.
Wielkie wyzwanie, stojące przed kolejnymi pokoleniami, to odbudowa dynamizmu, sprawiedliwości i równowagi między wiekiem a władzą, by nie przekazać całego świata jednemu, reakcyjnemu modelowi gerontokracji.
