Chiny wrzucają niższy bieg i pierwszy raz od 35 lat przyznają to oficjalnie

Podczas otwarcia Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych w Wielkiej Hali Ludowej w Pekinie premier Li Qiang ogłosił cel wzrostu PKB na 2026 rok na poziomie 4,5-5 procent. To najniższy punkt odniesienia od 1991 roku i pierwszy raz od ponad trzech dekad, gdy Pekin wyznaczył cel poniżej pięciu procent. Chiny oficjalnie przyznały to, o czym analitycy mówili od lat: stary silnik wzrostu krztusi się.

Cel sam w sobie nie jest katastrofą – katastrofą jest lista problemów, które za nim stoją.

Nieruchomości, deflacja i młodzi bez pracy

Zachodnie media chętnie wiążą spowolnienie Chin z wojną handlową i cłami Trumpa. To wygodna narracja – i w dużej mierze myląca. Spowolnienie jest w przeważającej mierze wynikiem czynników wewnętrznych, z których każdy jest poważny sam w sobie, a razem tworzą strukturalny węzeł gordyjski.

Pierwszy i najpoważniejszy: implozja sektora nieruchomości. Bańka, która przez lata napędzała 25-30 procent PKB, pękła i nie wykazuje oznak dna. Sprzedaż, ceny, nowe inwestycje i ukończone projekty stale spadają. Deweloperzy ogłaszają upadłość, rządy lokalne tracą przychody z gruntów, a majątek gospodarstw domowych – głęboko powiązany z wartością mieszkań – paruje. To niszczy zaufanie konsumentów skuteczniej niż jakiekolwiek zewnętrzne cło.

Do tego dochodzi chroniczna deflacja – ceny spadają od lat, co podkopuje zyski przedsiębiorstw, płace i chęć do wydawania pieniędzy. Zjawisko określane jako „inwolucja” – bezwzględna nadprodukcja i mordercza konkurencja cenowa w sektorach pojazdów elektrycznych, fotowoltaiki, baterii i produkcji – ogranicza marże do poziomów, przy których dalszy wzrost staje się coraz trudniejszy do finansowania.

Bezrobocie wśród młodzieży miejskiej w grupie 16-24 lat utrzymuje się na poziomie około 16,5 procent – tylko nieznacznie poniżej rekordowego 18,9 procent. Miliony absolwentów zalewają rynek co roku, szukając posad biurowych i miejsc w administracji rządowej – w niektórych prowincjach stosunek liczby chętnych do miejsc wynosi 100 do 1. Fabryki tymczasem mierzą się z niedoborem siły roboczej z innych przyczyn. Strukturalne niedopasowanie rynku pracy nie zniknie przez obniżenie celu PKB.

CYNICZNYM OKIEM: Kraj, który przez dekady prezentował światu dane wzrostu jak zegarmistrzowską precyzję, teraz oficjalnie obniża cel i nazywa to „pragmatyzmem strukturalnym”. Sceptycy z Rhodium Group szacują, że rzeczywisty wzrost w 2025 roku był bliższy 3 procentom niż oficjalnym 5. Liczby zawsze wyglądają lepiej, zanim ktoś zacznie je mierzyć niezależnie.

Eksport jako koło ratunkowe – i jego granice

Jest w tym obrazie jeden jasny punkt: eksport netto osiągnął w 2025 roku rekordowy poziom 1,2 biliona dolarów. Chiny produkują ogromne ilości pojazdów elektrycznych, paneli słonecznych i baterii litowych – BYD znacząco wyprzedził Teslę jako największy na świecie producent EV. Przekierowanie eksportu pomogło osiągnąć pięcioprocentowy wzrost mimo wewnętrznych turbulencji.

Problem polega na tym, że model oparty na eksporcie ma wbudowany limit. Dojrzewanie strukturalne – trudniejsze przyrosty produktywności w miarę doganiania technologicznej czołówki – oznacza malejące zyski z tej samej strategii. Jednocześnie rynki docelowe, od USA przez UE po kraje rozwijające się, coraz aktywniej bronią się przed zalewem tanich chińskich towarów cłami i przepisami. Unijna ustawa przemysłowa, uchwalona właśnie przez Komisję Europejską, jest skierowana wprost pod chiński adres – choć tekst tego nie precyzuje.

Słaby popyt krajowy domyka tę pułapkę. Wysokie bezrobocie wśród młodych, stagnacja płac, dziurawy system opieki społecznej zmuszający do gigantycznych oszczędności zamiast konsumpcji – i trauma wynikająca z krachu nieruchomości – sprawiają, że gospodarstwa domowe są ostrożne. Rządowe dopłaty do sprzętu AGD i samochodów elektrycznych nie zmieniły sytuacji, ponieważ ludzie nie zarabiają wystarczająco dużo, by swobodnie wydawać – niezależnie od tego, ile wynosi dofinansowanie zakupu lodówki.

Niższy cel jako sygnał – ale dla kogo

Analitycy interpretują obniżony cel na dwa sposoby. Pierwsze odczytanie, reprezentowane przez Dana Wanga z Eurasia Group, jest pragmatyczne: Pekin toleruje wolniejszy wzrost w krótkim terminie, koncentrując się na długofalowych rozwiązaniach strukturalnych – stymulowaniu konsumpcji i technologicznych przełomach w AI i robotyce. Niższy cel daje przestrzeń na korekty bez presji sztucznego pompowania statystyk.

Drugie odczytanie, Zongyuan Zoe Liu ze Council on Foreign Relations, jest podobne: niższy cel to „to, czego rynek i ekonomiści w kraju i za granicą oczekiwali i co wiedzą” – pozwala decydentom zająć się fundamentalnymi problemami bez gorączkowej pogoni za nadmuchaną liczbą.

Oba odczytania zakładają, że Pekin naprawdę zamierza zająć się fundamentami, a nie tylko przekalibrować komunikat. To założenie warte weryfikacji w kolejnych kwartałach.

CYNICZNYM OKIEM: Przez trzy dekady cel wzrostu PKB był w Chinach przede wszystkim sygnałem politycznym – demonstracją siły dla własnego społeczeństwa i świata. Pierwsze obniżenie tego celu poniżej pięciu procent od 1991 roku to też sygnał polityczny – tyle że odwrotny. Kwestia polega na tym, czy Pekin obniżył cel, bo chce reformować, czy dlatego, że wie, że wyższego nie osiągnie.

Zbliżający się szczyt Trump-Xi na przełomie marca i kwietnia oraz zawieszenie wyższych ceł do końca 2026 roku tworzą tymczasowe okno dyplomatyczne. Ale zewnętrzna polityka handlowa to tylko jedna z zmiennych w równaniu, którego większość składników leży głęboko wewnątrz chińskiej gospodarki – w pustostanach deweloperów, w statystykach bezrobocia młodych i w skłonności chińskich gospodarstw domowych do oszczędzania zamiast wydawania pieniędzy zarobionych w fabrykach produkujących towary, których sami nie kupują.