Według danych ujawnionych przez The Telegraph, w ciągu ostatniego roku brytyjskie banki zamknęły aż 453 230 rachunków. To rekordowy wynik i powód politycznej burzy, którą wywołał lider partii Reform UK – Nigel Farage. Nazwał skalę zjawiska „oburzającą”, twierdząc, że unijne przepisy ułatwiają bankom pozbywanie się klientów pod pretekstem „nietypowych transakcji”.
Farage sam stał się symbolem problemu po tym, jak w 2023 roku bank Coutts niespodziewanie zamknął jego konto, tłumacząc decyzję „oceną ryzyka reputacyjnego.” Teraz, gdy przypadków zamknięć są setki tysięcy, polityk uważa, że system bankowy coraz częściej stosuje cichą formę dyskryminacji – wobec niepożądanych ideologicznie lub finansowo klientów.
CYNICZNYM OKIEM: Dawniej konto w banku było synonimem zaufania. Dziś może być dowodem, że chwilowo nie podpadłeś algorytmowi.
Oficjalne powody: walka z przestępczością finansową
Brytyjskie instytucje finansowe tłumaczą swoje działania walką z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu. Rządowe stanowisko jest jasne: konta zamykane są „po gruntownej analizie” i jedynie w przypadkach podejrzeń o naruszenia prawa.
Rzecznik rządu w Londynie podkreśla, że „banki muszą przestrzegać surowych przepisów dotyczących weryfikacji klientów i przeciwdziałania przestępczości finansowej,” a przedstawiciel brytyjskiego nadzoru FCA dodał, że oszustwa odpowiadają za ponad 40 proc. całkowitej przestępczości w kraju.
Krytycy ripostują, że za tą ostrożnością często kryje się brak przejrzystości i nadgorliwość compliance, przez co cierpią zwykli obywatele – freelancerzy, przedsiębiorcy i organizacje pozarządowe.
Nowe przepisy, które wejdą w życie w połowie 2026 roku, zmuszą banki do udzielania 90‑dniowego wypowiedzenia i szczegółowego uzasadnienia decyzji. Ale nawet one obejmą tylko nowo zakładane konta i pozostawią szeroki margines wyjątków.
CYNICZNYM OKIEM: Banki obiecują „większą przejrzystość”, czyli kolejne trzy strony drobnym drukiem zanim dowiesz się, że już nie masz konta.
Od Londynu po Waszyngton – spór o wolność finansową
Według Maxwella Marlowa z Adam Smith Institute, „plaga debankingu podważa fundamenty wolności gospodarczej Wielkiej Brytanii”. Jego zdaniem kraj, który budował potęgę na otwartym rynku finansowym, sam odcina dziś obywatelom dostęp do tego rynku.
Tymczasem w USA Donald Trump wykorzystał problem jako argument polityczny. W sierpniu podpisał dekret „Guaranteeing Fair Banking for All Americans”, który zakazuje bankom odmowy usług z przyczyn politycznych lub religijnych.
Nowe regulacje nakazują tamtejszym nadzorcom usunąć tzw. „reputacyjne czynniki ryzyka” ze wskazówek dla banków – te same, które w Europie stały się pretekstem do zamykania kont osobom niepasującym do profilu ryzyka korporacyjnego.
Problem „debankingu” staje się symptomem nowej epoki finansowej – świata, w którym konto bankowe coraz częściej jest narzędziem kontroli, a nie wyłącznie usługą.
W teorii chodzi o bezpieczeństwo. W praktyce – o władzę nad tym, kto może uczestniczyć w gospodarce. I jak pokazuje przykład Wielkiej Brytanii, nawet w centrum liberalnego kapitalizmu coraz częściej słychać pytanie:
czy pieniądze wciąż naprawdę należą do tych, którzy je posiadają?
