Kiedy Orwell pisał Rok 1984, zapewne nie przypuszczał, że jego kraj stanie się kiedyś gotowym scenariuszem. W 2024 roku brytyjska policja zatrzymała prawie 10 000 osób za „rażąco obraźliwe” posty w internecie. To około 30 aresztowań dziennie za wpisy, komentarze i memy, podczas gdy tysiące spraw dotyczących włamań, napaści i przestępstw seksualnych czekało bez rozwiązania.
To, co jeszcze dekadę temu nazwano by „nadgorliwością”, dziś funkcjonuje jako systemowy aparat cenzury, działający pod szyldem „bezpieczeństwa cyfrowego”. Jak ujęła to Maya Thomas z organizacji Big Brother Watch, „Wielka Brytania zyskuje reputację kraju, w którym wolność słowa ściga się z większym entuzjazmem niż przestępców.”
Policja myśli w wersji 2.0. Przestępcy internetu
Ujawnione dane z 39 departamentów policyjnych oparte na ustawach Communications Act 2003 i Malicious Communications Act 1988 malują kraj, który zamiast chronić obywateli – chroni ich emocje. Hrabstwo Cumbria odnotowało 42 aresztowania na 100 000 mieszkańców, dwadzieścia razy więcej niż Staffordshire. Sześć departamentów odmówiło udostępnienia danych, co oznacza jedno: to dopiero wierzchołek cyfrowej góry lodowej.
Co gorsza, policja jawnie przyznaje, że brakuje jej ludzi do śledzenia prawdziwych przestępstw, bo zajmuje się patrolowaniem mediów społecznościowych. David Spencer z Policy Exchange mówi wprost: „Kiedy główni komendanci decydują się wykorzystywać ograniczone zasoby do kontroli wpisów online, oznacza to, że nie są one używane do zwalczania napadów, kradzieży i gwałtów.”
CYNICZNYM OKIEM: W królestwie, gdzie język uznano za narzędzie przemocy, funkcjonariusze są dziś bardziej biegli w analizie tweetów niż w zbieraniu odcisków palców.
Lista ofiar tego nowego „gułagu językowego” przypomina czarny humor. Komik Graham Linehan został zatrzymany przez pięciu uzbrojonych funkcjonariuszy na Heathrow za trzy krytyczne tweety o ideologii płci. 71‑letni były policjant spędził osiem godzin w areszcie za żart z aktywistki propalestyńskiej, a rodzice dwunastolatki trafili do celi po wysłaniu „sarkastycznego maila do szkoły”.
Wizyty o świcie, przesłuchania, przetrzymywanie bez zarzutów – wszystko to w kraju, który jeszcze niedawno chwalił się mianem kolebki liberalizmu.
Aresztowani są także zwykli użytkownicy Facebooka czy WhatsAppa – za komentarze uznane za „obraźliwe”, „antyspołeczne” lub „potencjalnie szkodliwe”. Nawet dziennikarz Telegraphu miał wizytę policji w domu z powodu tweeta sprzed roku.
Edukacja w duchu 1984. Słowa za kratami, przestępcy na wolności
O ile egzekwowanie cenzury w sieci to przedsmak totalitaryzmu, o tyle jego prawdziwe centrum zaczyna się w szkołach. Brytyjski rząd wprowadził programy, które uczą dzieci „rozpoznawania ekstremistycznych treści i dezinformacji online.” W praktyce oznacza to, że – jak ostrzega Big Brother Watch – „dzieci są uczone donoszenia na rodziców i rówieśników za ‘obraźliwe poglądy’.”
Zamiast wychowywać uczniów do myślenia krytycznego, system tworzy przyszłych strażników moralności. Ironicznie, proces ten nosi nazwę Digital Resilience Curriculum – program odporności cyfrowej.
CYNICZNYM OKIEM: Nie ma nic bardziej „odpornego cyfrowo” niż dziecko, które wie, jak złożyć donos w aplikacji rządowej.
W obliczu rosnącej fali aresztowań za wpisy, brytyjski rząd – paradoksalnie – wypuszcza na wolność więźniów skazanych za przemoc. Do września 2024 roku 1700 przestępców otrzymało wcześniejsze zwolnienia, żeby zrobić miejsce dla tych, którzy popełnili „przestępstwa słowne.” To groteska w czystej postaci: na ulice wracają napastnicy, by ustąpić miejsca blogerom.
Toby Young z Free Speech Union nie owija w bawełnę: „To narodowy skandal. Wielka Brytania staje się ‘Północną Koreą Morza Północnego’.”
Transatlantycka kontra: Trump wchodzi do gry
I wtedy scenariusz przybiera groteskowy, ale symboliczny obrót. Donald Trump ogłosił, że Stany Zjednoczone rozważą udzielenie azylu politycznego „myślozbrodniarzom” z Wielkiej Brytanii. Jego „Drużyna Wolności Słowa” - wspierana przez Elona Muska - ma badać przypadki naruszeń obywatelskich i powiązać przyszłe układy handlowe USA–UK z przestrzeganiem wolności wypowiedzi.
Trump stwierdził, że chce „chronić sojuszników przed autorytaryzmem,” choć niektórzy zauważyli, że w jego własnym kraju służby regularnie cenzurują social media pod pretekstem „walki z dezinformacją.” Niemniej gest jest wymowny – prezydent USA oferuje azyl Brytyjczykom więzionym przez państwo, z którym Ameryka przez wieki dzieliła język i idee wolności.
Kiedy retoryka staje się rzeczywistością
Przypadki, takie jak Livia Tossici‑Bolt – skazana za trzymanie plakatu z napisem „Jestem tu, aby porozmawiać, jeśli chcesz” przed kliniką aborcyjną, czy Adam Smith Connor – aresztowany za ciche czuwanie przed sądem – pokazują, że wtargnięcie państwa w sferę myśli przestaje być metaforą.
Brytyjski liberalizm, ten historyczny towar eksportowy, został zredukowany do historycznej ciekawostki. To nie Orwell przewidział przyszłość – to przyszłość dogoniła Orwella.
CYNICZNYM OKIEM: Tam, gdzie królowa niegdyś władała morzami, dziś jej policja ściga metafory.
Wielka Brytania zawsze dumna ze swojego Rule of Law, zamieniła się w kraj, w którym prawo służy do reglamentowania języka. Państwo, które zbudowało demokrację na słowie, dziś buduje areszty dla tych, którzy słowo traktują poważnie.
Ulice krwawią, a klawiatury są zakute w kajdanki. To nie już pytanie, czy Wielka Brytania staje się państwem policyjnym – ale jak długo jeszcze jej obywatele będą udawać, że nie słyszą, jak zamykają się za nimi drzwi.
