Indie, które w tym roku przewodniczą grupie BRICS, zaproponowały plan, który może przedefiniować globalny system rozliczeń. Bank centralny Indii (RBI) chce, by kraje BRICS – Brazylia, Rosja, Indie, Chiny i RPA – powiązały swoje cyfrowe waluty banków centralnych (CBDC) w jeden interoperacyjny system służący rozliczeniom transgranicznym i turystyce.
Oficjalny cel? Lepsza efektywność i niższe koszty transakcji. Nieoficjalny – zmniejszenie zależności od dolara, który od 80 lat pełni rolę globalnego pośrednika w handlu.
CYNICZNYM OKIEM: Kiedy Zachód mówi o „innowacji finansowej”, ma na myśli fintechy. Kiedy BRICS mówi to samo – chodzi o demontaż amerykańskiego systemu.
Cyfrowe pomosty, nie wspólna waluta
Zgodnie z planem, który ma trafić na szczyt BRICS w 2026 roku w Indiach, system łączyłby cyfrowe waluty narodowe przez zestandaryzowaną infrastrukturę i wspólne zasady zarządzania. Odróżnia to inicjatywę od wcześniejszego – nieudanego – projektu wspólnej waluty BRICS.
Nie chodzi o emisję nowego pieniądza, ale o stworzenie technologicznej „autostrady”, dzięki której bank centralny w Delhi mógłby rozliczyć wymianę z Pekinem czy Moskwą bez pośrednictwa SWIFT‑u i amerykańskich instytucji rozrachunkowych. W teorii skróciłoby to czas rozliczeń z dni do minut i ograniczyło opłaty, które dziś zasila globalne huby finansowe w Nowym Jorku i Londynie.
Ale w praktyce oznaczałoby to coś więcej – pierwszy realny fundament pod równoległy system finansowy poza dolarem.
CYNICZNYM OKIEM: Każde „połączenie walut” zaczyna się od interoperacyjności, a kończy pytaniem, kto dostarcza serwer.
Geopolityczna fala uderzeniowa
Projekt już zdążył wzbudzić napięcie. Waszyngton ostrzegł członków BRICS przed próbami „omijania dolara”. Donald Trump nazwał sojusz „otwarcie antyamerykańskim” i grozi nowymi cłami wobec krajów, które „sprzyjają blokowi”.
To nie przypadek. Łączenie walut cyfrowych to polityczna deklaracja – zaufamy sobie nawzajem bardziej niż systemowi, który stworzyły Stany Zjednoczone.
BRICS od lat próbuje uniezależnić się od dominacji amerykańskiego pieniądza, ale dopiero cyfryzacja daje mu technologiczną drogę ucieczki. Od 2022 roku Indie uruchomiły pilotaż e‑rupii, który ma już ponad siedem milionów użytkowników, a Chiny konsekwentnie rozbudowują zasięg cyfrowego juana poza granicami kraju. Rosja testuje rubla elektronicznego w rozliczeniach z krajami, które zbojkotowały sankcje.
CYNICZNYM OKIEM: Bitcoin miał uwolnić świat od banków – zamiast tego stworzył im technologiczny pretekst, by przejęły kontrolę nad walutą cyfrową.
Technologia kontra nieufność. Konkurs na alternatywę dla dolara
Choć wizja cyfrowego BRICS brzmi imponująco, jej realizacja jest trudniejsza niż konferencyjne slogany. Największą barierą nie jest technologia, lecz brak zaufania.
Każdy kraj BRICS ma inny system prawny i inny stopień kontroli państwa nad gospodarką. Rosja i Chiny są zwolennikami scentralizowanego nadzoru, Indie i Brazylia wolą zdecentralizowane modele regulacji, a RPA – zachodni eklektyzm.
Eksperci z Delhi przyznają, że bez porozumienia w sprawie standardów bezpieczeństwa, rozliczania bilansów handlowych i ochrony danych – projekt się nie ruszy.
Według źródeł cytowanych przez Reuters, rozważane są nawet mechanizmy bilansujące oparte na swapach walutowych między bankami centralnymi, by uniknąć powtórki z chaosu w relacjach indyjsko-rosyjskich. Wtedy to Moskwa zgromadziła miliardy rupii, które nie miały zastosowania na rynku lokalnym i musiała inwestować w indyjskie obligacje.
Pomysł BRICS wpisuje się w szerszy trend – politykę „de‑dolaryzacji”, która od kilku lat przekształca globalny krajobraz finansowy. O ile wspólna waluta BRICS pozostała fikcją, to cyfrowe waluty banków centralnych (CBDC) dają o wiele bardziej realistyczne narzędzie.
CBDC są państwową odpowiedzią na rosnącą popularność stablecoinów, czyli kryptowalut powiązanych z dolarem (jak USDT czy USDC), które w praktyce zdominowały płatności międzynarodowe w Azji i Afryce.
RBI wprost krytykuje ten trend. „Stablecoiny niosą poważne ryzyko dla stabilności monetarnej i polityki fiskalnej” – ostrzegł w grudniu wiceszef banku Indii T. Rabi Sankar. Dla Delhi głównym problemem jest to, że stablecoiny – mimo prywatnego charakteru – umacniają globalną pozycję dolara, czyniąc każdą inną walutę zaledwie pochodną amerykańskiego systemu rezerw.
Cyfrowe waluty jako tarcza polityczna
Z punktu widzenia BRICS, cyfrowe waluty mają nie tylko funkcję technologiczną, ale geostrategiczną. W świecie objętym sankcjami, ograniczeniami bankowymi i kontrolą transferów – CBDC mogą działać jak bezpieczna linia kreśląca alternatywny obieg pieniądza.
Dla Rosji to sposób na ominięcie sankcji SWIFT. Dla Chin – instrument ekspansji handlowej w Azji i Afryce. Dla Indii – szansa na globalizację rupii bez pośrednictwa Wall Street.
Problem w tym, że każde z tych państw widzi „niezależność” przez własny pryzmat interesu. A wspólna sieć walut cyfrowych wymaga wspólnego zarządzania i rezygnacji z monopolu nad danymi – a to w BRICS temat równie delikatny jak zaufanie w małżeństwie banków centralnych.
CYNICZNYM OKIEM: W BRICS wszyscy chcą wspólnej waluty, dopóki to ich bank centralny miałby ją kontrolować.
Ostatecznie propozycja RBI nie jest rewolucją – to raczej kolejny krok w procesie odchodzenia od hegemonii dolara poprzez technologie, a nie slogany. Bidenowska administracja może to zignorować, ale Trump – już otwarcie nazywający BRICS wrogiem – raczej potraktuje inicjatywę jako prowokację handlową.
Niezależnie od reakcji, jedno jest pewne: świat finansowy przestaje być jednobiegunowy. Dolar wciąż jest na tronie, ale nowi władcy technokracji właśnie ustawiają cyfrowe krzesła wokół stołu.
