Po latach niekontrolowanej migracji masowej coraz więcej Europejczyków zadaje sobie pytanie: czy da się jeszcze odwrócić ten proces? Nowy raport „Taking Back Control from Brussels: The Renationalization of the EU Migration and Asylum Policies”, opracowany przez węgierski Mathias Corvinus Collegium (MCC), Migration Research Institute oraz polski Instytut Ordo Iuris, przekonuje, że tak – i przedstawia konkretne 18 propozycji. Ich wspólnym celem jest przywrócenie państwom narodowym realnej władzy nad granicami i polityką azylową, bez konieczności zmiany traktatów unijnych.
CYNICZNYM OKIEM: Bruksela przez lata uczyła, że nie ma alternatywy. Teraz dostaje 18 punktów na liście zwrotnej.
I. Wyłączenia i odstępstwa od unijnych ram prawnych
1. Prawo do indywidualnego opt-in lub opt-out
Każde państwo członkowskie mogłoby samo zdecydować, czy uczestniczy w wspólnej polityce migracyjnej i azylowej UE, na wzór obecnych wyjątków Danii czy Irlandii.
2. Klauzula „notwithstanding”
Propozycja wprowadzenia przepisu pozwalającego parlamentom narodowym zawiesić unijne regulacje migracyjne, gdy zagrożone są porządek publiczny, bezpieczeństwo państwa lub nadrzędne interesy narodowe.
3. Jednostronne zawieszenie stosowania części acquis
Jeśli reformy traktatowe zostałyby zablokowane, państwa powinny móc samodzielnie wyłączyć z obowiązywania najbardziej szkodliwe elementy prawa migracyjnego UE.
4. Wyjście lub zawieszenie stosowania EKPCz
Częściowe lub całkowite ograniczenie jurysdykcji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w zakresie migracji, by odzyskać swobodę ochrony granic.
5. Rezygnacja z protokołu genewskiego z 1967 roku
Odrzucenie uzupełnienia Konwencji Genewskiej, które ustanowiło uniwersalny obowiązek przyjmowania uchodźców, by państwa miały większą elastyczność prawną.
II. Nowy paradygmat migracji i azylu
6. Przywrócenie kompetencji do zawierania umów readmisyjnych
Zamiast centralizacji w Brukseli, każdy kraj mógłby negocjować zwroty migrantów z krajami pochodzenia na własnych warunkach.
7. Warunkowe finansowanie państw trzecich
Pomoc i fundusze unijne miałyby być uzależnione od faktycznej współpracy w zakresie przyjmowania deportowanych migrantów.
8. Pełna kontrola narodowa nad procesem powrotów
Państwa otrzymałyby prawo do samodzielnego prowadzenia zatrzymań i wydaleń cudzoziemców bez ingerencji Trybunału Sprawiedliwości UE.
9. Outsourcing procedur azylowych do państw trzecich
Możliwość rozpatrywania wniosków azylowych w „bezpiecznych krajach” poza terytorium UE – na wzór duńsko‑rwandyjskiego modelu.
10. Zmiana kodeksu granic Schengen
Usunięcie niejasności prawnych, które dziś utrudniają funkcjonariuszom straży granicznej odsyłanie migrantów i sprzyjają nadużywaniu pojęcia „push‑back”.
11. Ograniczenie swobody przemieszczania się wyłącznie do obywateli UE
Swoboda przemieszczania miałaby dotyczyć wyłącznie Europejczyków, co powstrzyma wtórne migracje nielegalnych imigrantów po strefie Schengen.
12. Zakaz składania wniosków azylowych po nielegalnym przekroczeniu granicy
Cudzoziemiec, który nielegalnie wszedł na terytorium Unii, nie miałby prawa dalszego ubiegania się o azyl.
13. Radykalna zmiana zasad Search and Rescue (SAR)
Obowiązek ratowania na morzu nie mógłby oznaczać automatycznego prawa do wjazdu; zakazano by też współpracy służb z przemytnikami ludzi.
14. Likwidacja unijnej kompetencji w zakresie łączenia rodzin i integracji
Polityka integracyjna i łączenia rodzin miałaby być wyłącznie w gestii poszczególnych państw, bez narzuconych ram z Brukseli.
15. Przeznaczenie funduszy UE na fizyczną infrastrukturę graniczną
Środki unijne miałyby pokrywać budowę murów, płotów, dronów i systemów nadzoru, a nie programy „miękkiej integracji”.
III. Nowe spojrzenie na rolę organizacji i agencji
16. Reforma Frontexu – agencja usługowa, nie kontrolna
Frontex ma wspierać kraje członkowskie, a nie przejmować inicjatywę. Z jego struktur mają zniknąć organizacje pozarządowe i aktywiści proimigracyjni.
17. Pełna jawność finansowania NGO-sów
Wszystkie podmioty korzystające z funduszy europejskich byłyby zobowiązane do przejrzystości źródeł finansowania i dokładnego sprawozdawania działań.
18. Zakaz finansowania organizacji promujących nielegalną migrację
Unia nie mogłaby – bezpośrednio ani pośrednio – wspierać organizacji, które pomagają w nielegalnym przekraczaniu granic lub utrudniają działania służb granicznych.
Od Brukseli do granicy. Paradoks europejskiej polityki
Autorzy raportu przekonują, że odwrót ku suwerenności nie wymaga rewolucji traktatowej. Państwa wciąż zachowują prawo decydowania o kontroli granic, bezpieczeństwie wewnętrznym i o tym, kto może przebywać na ich terytorium. Brakuje tylko politycznej woli – i odwagi, by powiedzieć „dość” brukselskiej inercji.
Jak podkreśla Jerzy Kwaśniewski, prezes Ordo Iuris, obecny system to „sito, przez które swobodnie przechodzą nielegalni migranci, a procedury powrotów są czystą fikcją. Europejski podatnik finansuje organizacje, które sabotują kontrolę granic. Taki układ nie jest reformowalny z wnętrza – trzeba go po prostu przeformułować.”
Po latach centralizacji migracja wymknęła się z rąk Unii. Próby kolektywnego zarządzania granicami skończyły się masowymi falami migracyjnymi, kryzysem zaufania i erozją Schengen. Raport MCC i Ordo Iuris to nie manifest populistyczny, lecz propozycja politycznej rekonfiguracji – powrotu podziału kompetencji tam, gdzie leżą konstytucyjne fundamenty.
CYNICZNYM OKIEM: Europie nie grozi „kryzys wartości”. Europie grozi to, że broni cudzych granic, a własnych już nawet nie potrafi narysować.
